مکیدن انگشت کودک تا چه سنی طبیعیه و کی باید نگران بشم؟

چرا کودک انگشتش را میمکد؟

مکیدن از بدو تولد یک رفلکس طبیعی است و برای بعضی بچه ها اثر آرام کننده داره. به همین دلیل ممکنه کودکت موقع خواب، خستگی، بی حوصلگی یا وقتی ناراحته بیشتر سراغ انگشتش بره. در سنین پایین، خود این رفتار به تنهایی نشانه بیماری یا مشکل خاصی نیست.^[2]

با بالاتر رفتن سن، این رفتار ممکنه از یک رفلکس طبیعی به یک عادت تثبیت شده تبدیل بشه. اگر میخوای به کودکت کمک کنی عادت را کنار بذاره، اول ببین بیشتر چه وقت هایی انگشتش را میمکه؛ مثلا موقع خواب، تماشای تلویزیون یا وقتی حوصله اش سر رفته. شناخت همین زمان ها بعدا برای ترک عادت خیلی کمک میکنه.

مکیدن انگشت در کودکان تا چه سنی طبیعی است؟

مکیدن انگشت در نوزادها و کودکان کم سن طبیعی محسوب میشه، اما ادامه مداوم آن بعد از حدود 3 سالگی بهتره جدی تر پیگیری بشه. آکادمی دندانپزشکی کودکان آمریکا توصیه میکنه در ویزیت های زودهنگام، والدین برای کمک به قطع عادت های مکیدن غیرتغذیه ای تا حدود 36 ماهگی یا زودتر راهنمایی بشن.^[1]

چرا سن به تنهایی تعیین کننده نیست؟

فقط سن کودکت را نبین. دو کودک هم سن میتونن شرایط کاملا متفاوتی داشته باشن؛ یکی فقط چند دقیقه قبل خواب انگشتش را میمکه و دیگری ساعت ها این عادت را ادامه میده. شدت، دفعات و مخصوصا مدت زمانی که نیرو به دندان ها وارد میشه، روی احتمال ایجاد تغییر در بایت اثر داره.^[1]

از 3 سالگی به بعد چه کار کنیم؟

اگر کودکت به حدود 3 سالگی رسیده و هنوز مرتب انگشتش را میمکه، زمان خوبیه که بدون دعوا و تنبیه برای ترک تدریجی عادت برنامه داشته باشی. در این سن هدف اصلی معمولا خود ترک عادته، نه اینکه کودک حتما وارد درمان ارتودنسی بشه. اگر تغییری در بایت ایجاد شده باشه، تصمیم درمانی جداگانه و بعد از معاینه گرفته میشه.^[1]

مکیدن انگشت چه تاثیری روی دندان ها و بایت کودک دارد؟

اگر عادت مدت و دفعات کافی داشته باشه، میتونه با تغییراتی مثل افزایش اورجت، کم شدن اوربایت یا ایجاد اپن بایت و کراس بایت خلفی همراه بشه. مرورهای سیستماتیک و متاآنالیزهای جدید هم ارتباط عادت های مکیدن غیرتغذیه ای با ناهنجاری های بایت یا مال اکلوژن را گزارش کردن، ولی شدت تغییرات در همه کودکان یکسان نیست.^[3][4][5]

جلو آمدن دندان های بالا و افزایش اورجت

یکی از تغییراتی که ممکنه ببینی، بیشتر شدن فاصله افقی بین دندان های جلوی بالا و پایینه که بهش افزایش اورجت میگن. یعنی وقتی از کنار نگاه میکنی، دندان های جلوی بالا جلوتر از دندان های پایین دیده میشن. عادت طولانی مکیدن میتونه با این الگو همراه باشه.^[1][3]

اپن بایت قدامی

اپن بایت قدامی یعنی وقتی دندان های عقبی روی هم قرار میگیرن، بین دندان های جلوی بالا و پایین هنوز فاصله باقی میمونه. این یکی از شناخته شده ترین تغییرات مرتبط با عادت های مکیدن طولانیه و شواهد جدید هم افزایش خطر اپن بایت را در کودکان دارای این عادت ها گزارش کردن.^[4][5]

آیا مکیدن انگشت روی رشد فک هم اثر میگذارد؟

عادت های دهانی که مدت، دفعات و شدت کافی داشته باشن میتونن با تغییرات دندان ها و استخوان نگهدارنده آنها و در بعضی کودکان با تغییرات اسکلتی همراه باشن. اما این رابطه ساده و یک طرفه نیست؛ از مکیدن انگشت به تنهایی نمیشه نتیجه گرفت که کودکت در آینده حتما ناهنجاری شدید فکی یا نیاز به جراحی فک پیدا میکنه.^[1]

باریک شدن قوس دندانی فک بالا

ادامه طولانی مکیدن انگشت میتونه با کاهش عرض قوس دندانی فک بالا همراه باشه. این تغییر در بعضی کودکان دیده میشه، اما هر قوس باریکی به معنی تنگی اسکلتی فک بالا نیست و تشخیصش باید با معاینه انجام بشه.^[1][5]

کراس بایت خلفی

کراس بایت خلفی یعنی بعضی از دندان های عقبی فک بالا به جای اینکه بیرون دندان های پایین قرار بگیرن، داخل آنها قرار میگیرن. عادت های مکیدن طولانی با افزایش احتمال این نوع کراس بایت ارتباط دارن. اگر هنگام بستن دهان، فک پایین برای پیدا کردن تماس دندانی به یک سمت جابه جا میشه، بهتره این وضعیت زودتر بررسی بشه.^[1][5]

اگر در معاینه مشخص بشه عرض فک بالا واقعا کمه، موضوع فقط ترک عادت نیست و خود تنگی فک هم باید جدا بررسی بشه. برای شناخت علائم و روش های درمان میتونی راهنمای تنگی فک بالا را بخونی.

آیا مکیدن انگشت باعث مشکل گفتار یا تنفس دهانی میشود؟

نه به این سادگی. مکیدن انگشت را نباید علت مستقیم هر مشکل گفتاری یا تنفس دهانی بدونی. چیزی که ممکنه اهمیت پیدا کنه، تغییراتی مثل اپن بایت، وضعیت غیرطبیعی استراحت زبان یا باز موندن دهان که میتونن همراه با بعضی مشکلات گفتار، بلع یا عملکرد دهان دیده بشن.^[9]

ارتباط مکیدن انگشت با گفتار و بلع

اگر مکیدن طولانی با اپن بایت یا وضعیت غیرطبیعی زبان همراه شده باشه، ممکنه بعضی خطاهای گفتاری یا الگوهای غیرطبیعی عملکرد دهان هم دیده بشن. اما از روی خود عادت نمیشه گفت کودکت حتما مشکل گفتاری پیدا میکنه. اگر تلفظ یا بلع واقعا نگران کننده است، بررسی بایت و در صورت نیاز ارزیابی گفتار و زبان میتونه کمک کننده باشه.^[9]

تنفس دهانی را جدا بررسی کن

اگر کودکت بیشتر وقت ها از دهان نفس میکشه، خر و پف داره یا تنفس از بینی براش سخته، این موضوع را فقط به مکیدن انگشت نسبت نده. مشکلات راه هوایی و عوامل دیگه هم میتونن مطرح باشن. AAPD هم تاکید میکنه تنفس دهانی یا اختلال تنفس بینی تنها علت تغییرات بایت نیست و این شرایط بهتره با نگاه چندعاملی بررسی بشن.^[1]

بعد از ترک مکیدن انگشت، دندان ها خودشان درست میشوند؟

گاهی بخشی از تغییرات بهتر میشه، ولی نمیشه برای همه کودکان این نتیجه را تضمین کرد. مرور سیستماتیک سال 2023 نشان داد اپن بایت بعد از قطع عادت در بعضی کودکان بالاتر از 4 سال هم میتونه خودبه خود بهتر بشه؛ با این حال قطعیت شواهد خیلی پایین بوده.^[6]

پس نه باید فرض کنی همه چیز حتما خودبه خود درست میشه و نه اینکه هر تغییر بایت به درمان فوری نیاز داره. سن کودک، شدت مشکل، مرحله رویش دندان ها و وجود ناهنجاری هایی مثل کراس بایت مشخص میکنن که فقط پیگیری کافیه یا درمان لازم میشه.

چطور مکیدن انگشت کودک را ترک کنیم؟

برای شروع، سراغ دعوا، خجالت دادن یا تنبیه نرو. روش های رفتاری و تقویت مثبت میتونن کمک کننده باشن و خود کودک هم باید تا حد ممکن در روند ترک همراه باشه. شواهد درباره اینکه یک روش مشخص برای همه کودکان بهترینه محدود و کم کیفیت است، پس روش مناسب باید با سن، انگیزه و الگوی عادت هماهنگ بشه.^[1][7]

1. اول ببین کودک چه وقت هایی انگشتش را میمکد

چند روز الگوی عادت را نگاه کن. آیا بیشتر موقع خواب اتفاق میفته؟ وقتی تلویزیون میبینه؟ وقتی خسته یا بی حوصله است؟ وقتی زمان های اصلی را بشناسی، راحت تر میتونی همان موقعیت ها را هدف بگیری و لازم نیست تمام روز به کودک تذکر بدی.

2. هدف های کوچک و قابل انجام بذار

برای کودکی که سن کافی برای همکاری داره، یک هدف کوچک خیلی قابل فهم تر از جمله «دیگه هیچ وقت انگشتت را نخور» است. مثلا اول قرار بذار هنگام تماشای تلویزیون انگشت داخل دهان نره و بعد سراغ زمان خواب برو. جدول ستاره، برچسب یا یک جایزه ساده هم میتونه به تقویت رفتار جدید کمک کنه.^[7]

3. از سرزنش و خجالت دادن کودک استفاده نکن

تذکر مداوم، دعوا، مسخره کردن یا خجالت دادن کودک روش مناسبی برای ترک این عادت نیست. راهنمای آکادمی اطفال آمریکا هم توصیه میکنه به جای حرف های تند و تنبیه، از رویکرد آرام و حمایتی استفاده بشه.^[2]

چه زمانی دستگاه ترک عادت یا درمان ارتودنسی لازم میشود؟

هر کودکی که انگشتش را میمکه به دستگاه نیاز نداره. دستگاه ترک عادت زمانی مطرح میشه که ادامه عادت با رشد نامطلوب دندان ها یا بایت همراه شده باشه یا روش های ساده تر کافی نبوده باشن. همکاری و تمایل خود کودک برای ترک عادت هم در موفقیت این مسیر مهمه.^[1][7]

دستگاه ترک عادت چه کاری انجام میدهد؟

این دستگاه ها داخل دهان قرار میگیرن و بسته به طراحی، نقش یادآور یا مانع فیزیکی دارن تا ادامه مکیدن سخت تر بشه. مرور Cochrane شواهدی پیدا کرده که بعضی اپلاینس های ارتودنسی و مداخلات رفتاری میتونن به قطع عادت کمک کنن، اما کیفیت شواهد پایین بوده و نمیشه یک دستگاه مشخص را برای همه بچه ها بهترین گزینه دونست.^[7]

محافظ شست یا پوشش انگشت چه زمانی کمک میکند؟

اگر کودکت خودش میخواد عادت را کنار بذاره اما مثلا موقع خواب ناخودآگاه انگشتش را داخل دهان میذاره، پوشش انگشت میتونه نقش یادآور داشته باشه. این وسیله قرار نیست تنبیه باشه؛ فقط کمک میکنه کودک متوجه رفتاری بشه که گاهی بدون آگاهی انجامش میده.^[10]

آیا بعد از ترک عادت حتما ارتودنسی لازم است؟

خیر. بعضی کودکان بعد از ترک عادت فقط باید مدتی تحت نظر باشن. اگر اپن بایت، کراس بایت، اورجت زیاد یا مشکل دیگری باقی مونده باشه، اون وقت با توجه به سن و رشد کودک مشخص میشه درمان زودهنگام فایده داره یا بهتره فقط روند رشد و رویش دندان ها پیگیری بشه.^[1][6]

اگر میخوای بدونی در سن رشد چه مشکلاتی نیاز به درمان دارن و چه مواردی فقط باید تحت نظر باشن، راهنمای ارتودنسی کودکان مسیر تصمیم گیری را کامل تر توضیح میده.

اگر میخوای قبل از تصمیم درباره نوع یا زمان درمان، تصویر کلی تری از درمان های ارتودنسی داشته باشی، راهنمای ارتودنسی چیست و چه مشکلاتی را درمان میکند؟ نقطه شروع مناسبیه.

چه زمانی برای مکیدن انگشت کودک باید مراجعه کنیم؟

اگر کودکت هنوز خیلی کوچیکه و تغییری در دندان ها یا بایت نمیبینی، معمولا مراجعه فوری ارتودنسی لازم نیست. اما ادامه عادت همراه با تغییر در دندان ها، رویش دندان های دائمی یا مشکل واضح در بایت ارزش بررسی داره.

• عادت بعد از حدود 3 سالگی هنوز مداوم و پررنگه و ترک آن پیش نمیره.
• وقتی دندان های عقبی روی هم قرار میگیرن، بین دندان های جلوی بالا و پایین فاصله میمونه.
• دندان های جلوی بالا به شکل واضح جلوتر از دندان های پایین دیده میشن.
• دندان های عقبی بالا داخل دندان های پایین قرار گرفتن و کراس بایت دیده میشه.
• عادت تا نزدیک رویش دندان های دائمی ادامه پیدا کرده.
• همراه با تغییر بایت، مشکل واضح در جویدن، بلع یا گفتار هم وجود داره.

انجمن ارتودنتیست های آمریکا توصیه میکنه اولین بررسی ارتودنسی وقتی مشکل شناخته میشه و در هر حال حداکثر تا سن 7 سالگی انجام بشه. این توصیه به معنی شروع درمان در 7 سالگی نیست؛ خیلی از بچه ها در این سن فقط معاینه میشن و درمانی لازم ندارن.^[8]

اگر درباره تفاوت سن معاینه و سن شروع درمان سوال داری، مقاله بهترین سن ارتودنسی این موضوع را کامل تر توضیح میده.