ابزارشناسی ارتودنسی ثابت؛ راهنمای کاربردی ابزارها در سیستم MBT

ابزارشناسی ارتودنسی ثابت فقط حفظ کردن اسم براکت، سیم، لیگاچور و چند وسیله کمکی نیست. وقتی میخواهید با سیستم MBT کار کنید، باید بدانید هر وسیله کجای مکانیک درمان قرار میگیرد، چه نیرویی منتقل میکند، چه زمانی وارد درمان میشود و استفاده اشتباه از آن چه اثری روی حرکت دندان ها دارد. به همین دلیل شناخت ابزار باید همزمان با سکانس درمان و بیومکانیک یاد گرفته شود.

در این مقاله فقط ابزارهای ارتودنسی ثابت و مواردی را بررسی میکنیم که در آموزش ارتودنسی به روش MBT دکتر نبی استفاده و تدریس میشوند؛ از براکت، باکال تیوب و بند تا سکانس سیم ها، لیگاچور، Laceback، Tieback، Kobayashi، Rotation Wedge، فنر، Hook، Stop، Mini Screw و وسایل کنترل انکوریج. هدف این است که بعد از خواندن مقاله فقط اسم ابزارها را ندانید؛ منطق استفاده از آنها را هم بفهمید.

برای یادگیری ابزارهای ارتودنسی ثابت از کجا شروع کنیم؟

راحت ترین روش این است که ابزارها را بر اساس کاری که در درمان انجام میدهند دسته بندی کنید. بعضی اجزا روی دندان ثابت میشوند، بعضی نیرو را منتقل میکنند، بعضی سیم را داخل براکت نگه میدارند و بعضی برای ایجاد نقطه اتصال، کنترل انکوریج یا اصلاح یک حرکت خاص استفاده میشوند.

براکت در سیستم MBT چه کاری انجام میدهد؟

براکت رابط بین آرچ وایر و دندان است. سیم داخل Slot براکت قرار میگیرد و نیروی ایجاد شده از طریق براکت به دندان منتقل میشود. در سیستم MBT فقط سالم بودن براکت مهم نیست؛ نوع براکت، Prescription آن و مهمتر از همه محل صحیح باندینگ تعیین میکنند اطلاعات طراحی شده داخل براکت چطور به دندان منتقل شوند.

اگر براکت در ارتفاع اشتباه، خارج از محور طولی دندان یا در موقعیت مزیودیستال نامناسب چسبانده شود، حتی با سکانس سیم درست هم ممکن است موقعیت نهایی دندان چیزی نباشد که انتظار داشتید. به همین دلیل در آموزش MBT، شناخت براکت از باندینگ جدا نیست.

اجزای اصلی براکت

برای کار با براکت حداقل باید Slot، Wings، Base و Hook را بشناسید. هر کدام از این اجزا در مکانیک درمان نقش مشخصی دارند.

• Slot: شیار اصلی براکت است که آرچ وایر داخل آن قرار میگیرد.
• Wings: قسمت هایی هستند که لیگاچور یا O-ring دور آنها قرار میگیرد و سیم را داخل Slot نگه میدارد.
• Base: سطح زیر براکت است که با کامپوزیت به سطح دندان متصل میشود.
• Hook: در براکت هایی که Hook دارند، برای اتصال الاستیک یا اجزای کمکی استفاده میشود.

Tip، Torque، In-Out و Offset در براکت MBT

در سیستم MBT بخشی از اطلاعات مورد نیاز برای موقعیت دندان داخل Prescription براکت قرار گرفته است. اما این اطلاعات فقط وقتی به شکل مورد انتظار Express میشوند که براکت درست باند شده باشد و سیم مناسب به اندازه کافی با Slot درگیر شود.

• Tip: Angulation مزیودیستال تاج دندان است.
• Torque: کنترل موقعیت باکولینگوال تاج و ریشه در بعد سوم است.
• In-Out: اختلاف برجستگی باکولینگوال دندان های مختلف است که در طراحی براکت جبران میشود.
• Offset: تغییر موقعیت افقی مورد نیاز برای هماهنگی بخش های مختلف قوس است.

باند براکت در بعد عمودی، افقی و امتداد Axial

محل باند براکت را باید حداقل در 3 بعد بررسی کنید. در بعد عمودی، ارتفاع براکت اهمیت دارد. در بعد افقی، موقعیت مزیودیستال بررسی میشود و از نظر Angulation هم براکت باید نسبت به Long Axis دندان درست قرار بگیرد.

خطای کوچک در این مرحله ممکن است بعدا خودش را به شکل اختلاف ارتفاع دندان ها، Rotation، Tip نامناسب یا مشکل در Finishing نشان دهد. بنابراین اگر دندانی برخلاف انتظار حرکت کرده، همیشه قرار نیست اولین واکنش تغییر سیم باشد؛ جای براکت هم باید دیده شود.

چسباندن برعکس براکت؛ یک تصمیم مکانیکی، نه اشتباه باندینگ

در بعضی شرایط درمانی میتوان از تغییر جهت براکت برای تغییر اطلاعاتی که از Prescription دریافت میشود استفاده کرد. این کار باید کاملا آگاهانه و بر اساس هدف درمان انجام شود. چسباندن عمدی براکت در جهت متفاوت با اشتباه در شناسایی براکت یا اشتباه هنگام Bonding یکی نیست.

برای استفاده از چنین تکنیکی باید بدانید با برعکس کردن براکت کدام بخش از Prescription تغییر میکند و آیا آن تغییر دقیقا چیزی است که در طرح درمان میخواهید. بنابراین این تکنیک را نباید به صورت یک دستور عمومی برای همه کیس ها استفاده کرد.

براکت تزریقی، ماشین کاری شده و چیزی که واقعا باید درباره Slot بدانید

براکت های فلزی با روش های مختلف ساخته میشوند. Metal Injection Molding یا MIM یکی از روش های تولید است و بعضی براکت ها با روش های ماشین کاری مثل CNC ساخته میشوند. اصطلاح وایرکات هم در بازار برای بعضی قطعات ماشین کاری یا برش خورده استفاده میشود، اما برای مقایسه دقیق بهتر است روش ساخت واقعی محصول را از سازنده بررسی کنید.

نکته مهم این است که نمیتوان صرفا از روی عنوان MIM یا ماشین کاری شده درباره دقت Slot حکم قطعی داد. بررسی های آزمایشگاهی نشان داده اند ابعاد واقعی Slot در بعضی براکت ها با مقدار اسمی تفاوت دارد و این اختلاف میتواند میزان Play سیم داخل Slot و Expression واقعی Torque را تغییر دهد.

پس روش ساخت یکی از اطلاعاتی است که درباره براکت میشناسید؛ اما نتیجه درمان را به تنهایی تعیین نمیکند.

بیس براکت؛ Mesh، Dynalock و Retention مکانیکی

بیس براکت باید امکان اتصال مناسب بین براکت و رزین باندینگ را فراهم کند. برای این هدف طرح های مختلفی مثل Mesh، شیارهای Retentive و طراحی هایی مانند Dynalock ساخته شده اند. در بعضی براکت ها هم برجستگی ها یا ساختارهای سه بعدی برای افزایش Retention مکانیکی دیده میشود.

اما جدا شدن براکت را نباید فقط به نوع Base نسبت داد. آماده سازی سطح دندان، کنترل رطوبت، نوع Adhesive، مقدار رزین، نحوه نشاندن براکت و شرایط اکلوژن هم روی Bond Failure اثر دارند.

باکال تیوب مولرها و بند چه نقشی دارند؟

در بخش خلفی قوس، آرچ وایر باید به مولرها متصل و کنترل شود. این اتصال میتواند با Buccal Tube باند شده روی دندان یا تیوب متصل به Band انجام شود. محل قرارگیری تیوب هم مثل براکت اهمیت دارد، چون روی مسیر سیم و موقعیت مولر اثر میگذارد.

Buccal Tube

Buccal Tube مسیر ورود بخش انتهایی آرچ وایر را فراهم میکند. بعضی تیوب ها علاوه بر Slot اصلی، Hook یا ورودی های دیگری برای اجزای کمکی دارند. قبل از باند باید سمت، جهت و موقعیت تیوب مشخص باشد.

اگر تیوب با Angulation یا ارتفاع نامناسب باند شود، اثر آن فقط محدود به همان دندان نیست؛ چون انتهای آرچ وایر و کنترل بخش خلفی قوس به آن وابسته است.

Band

بند حلقه فلزی است که دور تاج دندان قرار میگیرد و میتوان Buccal Tube یا اجزای دیگر را روی آن قرار داد. انتخاب سایز بند باید طوری باشد که بند Stability مناسب داشته باشد و بعد از نشاندن، وضعیت تماس های پروگزیمال و اکلوژن هم بررسی شود.

بندگذاری فقط انتخاب یک حلقه فلزی هم اندازه دندان نیست. نشستن کامل Band، جهت آن و ارتباط وسیله ای که روی Band قرار دارد با مکانیک درمان مهم است.

باندینگ براکت و تیوب

در Bonding باید سطح دندان آماده، محیط خشک و موقعیت وسیله قبل از Cure شدن نهایی کنترل شود. رزین اضافی اطراف براکت هم باید پاک شود. اگر بعد از Bond متوجه شدید موقعیت براکت اشتباه است، بهتر است مسئله را همان جا اصلاح کنید تا اینکه در مراحل بعد با سیم و مکانیک پیچیده تر خطای اولیه را جبران کنید.

سکانس سیم ها در روش MBT دکتر نبی

در روشی که دکتر نبی برای MBT آموزش میدهد، سیم ها با یک ترتیب مشخص وارد درمان میشوند. این ترتیب را باید همراه با وظیفه هر سیم یاد بگیرید، چون تعویض وایر فقط رفتن از یک شماره به شماره بالاتر نیست. قبل از ورود به سیم بعدی باید ببینید مرحله قبلی تا چه حد به هدف خودش رسیده است.

مرحله اول؛ سیم سوپر الاستیک 0.012

شروع سکانس با سیم سوپر الاستیک `0.012` است. در این مرحله دندان ها ممکن است فاصله زیادی از قوس ایده آل داشته باشند و براکت ها در یک سطح نباشند. سیم اولیه باید بتواند با Deflection زیاد درگیر شود و برای شروع مرتب شدن دندان ها نیرو ایجاد کند.

در این مرحله نباید انتظار داشته باشید همه اطلاعات Tip و Torque براکت به طور کامل Express شوند. هدف اصلی ابتدا وارد کردن تدریجی دندان ها به قوس و شروع Leveling و Alignment است.

مرحله دوم؛ سیم حرارتی 0.016

بعد از سیم اولیه، `0.016` حرارتی وارد سکانس میشود. دندان ها در این مرحله نسبت به ابتدای درمان مرتب تر شده اند و Alignment ادامه پیدا میکند. تعویض سیم زمانی منطقی است که سیم قبلی تا حد مورد انتظار کار خودش را انجام داده باشد.

مرحله سوم؛ سیم حرارتی 0.019×0.025

بعد از `0.016`، سیم حرارتی مستطیلی `0.019×0.025` استفاده میشود. با ورود سیم مستطیلی، تماس و درگیری سیم با Slot نسبت به سیم گرد بیشتر میشود و کنترل سه بعدی دندان اهمیت بیشتری پیدا میکند.

این مرحله جای خوبی برای ارزیابی مجدد موقعیت براکت ها هم هست. اگر یک دندان با وجود پیشرفت Alignment هنوز Tip، Rotation یا ارتفاع نامناسب دارد، قبل از اینکه مشکل را فقط به وایر نسبت دهید، Bonding را بررسی کنید.

سیم کرودار چه زمانی وارد سکانس میشود؟

بعد از سیم حرارتی `0.019×0.025`، اگر وضعیت بایت و Curve of Spee نیاز داشته باشد، سیم کرودار وارد درمان میشود. سیم های کروداری که در این پروتکل استفاده میشوند از نوع سوپر الاستیک هستند.

بر اساس نیاز بیمار میتوان از Curve مناسب برای باز کردن بایت، بستن بایت یا اصلاح Curve of Spee استفاده کرد. بنابراین سیم کرودار مرحله ثابت و اجباری سکانس نیست؛ استفاده از آن به وضعیت Vertical بیمار بستگی دارد.

مرحله بعد؛ سیم حرارتی 0.021×0.025

بعد از مرحله قبل، سیم حرارتی `0.021×0.025` قرار میگیرد. در این مرحله دندان ها باید Alignment بیشتری پیدا کرده باشند و سیم مستطیلی بزرگتر امکان درگیری بیشتر با Slot را فراهم میکند.

اگر سیم بزرگتر بدون فشار غیرطبیعی داخل براکت قرار نمیگیرد، اول علت را بررسی کنید. ممکن است هنوز یک براکت کامل درگیر نشده باشد، Rotation باقی مانده باشد یا موقعیت براکت نیاز به اصلاح داشته باشد.

مرحله سیم استیل؛ 0.019×0.025 و 0.020

بعد از سیم های حرارتی، وارد مرحله سیم استیل میشویم. در روش آموزشی دکتر نبی دو سایز مهم در این مرحله `0.019×0.025` و `0.020` هستند. انتخاب سیم بر اساس کاری است که در آن مرحله میخواهید انجام دهید.

سیم استیل نسبت به وایرهای مراحل اولیه Rigid تر است و در مرحله ای وارد کار میشود که بخش زیادی از Alignment انجام شده و نیاز به کنترل بیشتری در مکانیک درمان دارید.

استیل هوک دار یا استیل معمولی؟

در انتخاب سیم استیل باید از قبل بدانید آیا در مکانیک آن مرحله به Hook نیاز دارید یا نه. اگر قرار است از الاستیک یا مکانیکی استفاده کنید که به نقطه اتصال روی وایر نیاز دارد، از استیل هوک دار استفاده میشود. اگر چنین نیازی وجود ندارد، سیم استیل معمولی انتخاب میشود.

• نیاز به الاستیک یا نقطه اتصال روی آرچ وایر: استیل هوک دار.
• عدم نیاز به Hook: استیل معمولی.
• سایزهای مورد استفاده: `0.019×0.025` و `0.020` بر اساس مرحله و مکانیک درمان.

وجود Hook روی وایر یک جزئیات فرعی نیست. وقتی Hook وارد مکانیک میشود، محل اعمال نیرو هم مشخص تر میشود و باید بدانید نیروی متصل به آن چه اثری روی سگمنت قدامی و خلفی دارد.

سیم گرد و مستطیلی را چرا در مراحل مختلف استفاده میکنیم؟

تفاوت سیم گرد و مستطیلی فقط شکل مقطع نیست. سیم گرد آزادی بیشتری داخل Slot دارد و برای مراحل اولیه که دندان ها هنوز Alignment کامل ندارند مناسب تر است. سیم مستطیلی هرچه بیشتر با Slot درگیر شود، امکان کنترل بیشتری در بعد سوم ایجاد میکند.

برای همین نمیتوان از ابتدای درمان مستقیم سراغ یک سیم مستطیلی بزرگ رفت. اول باید شرایطی ایجاد شود که سیم بتواند بدون اعمال نیروی غیرضروری داخل براکت ها قرار بگیرد.

لیگاچور؛ فقط وسیله بستن سیم نیست

وظیفه پایه Ligature نگه داشتن آرچ وایر در Slot براکت است، اما نحوه لیگاچور کردن میتواند میزان درگیری سیم را تغییر دهد و خودش بخشی از مکانیک درمان باشد. در سیستم کانونشنال، اورینگ الاستومریک و لیگاچور فلزی دو روش رایج درگیر کردن وایر هستند.

O-ring یا لیگاچور الاستومریک

O-ring دور Wings براکت قرار میگیرد و آرچ وایر را داخل Slot نگه میدارد. استفاده از آن سریع و ساده است، اما قرار گرفتن O-ring به این معنا نیست که سیم در هر شرایطی Full Engagement دارد. موقعیت دندان و ابعاد وایر همچنان تعیین کننده هستند.

لیگاچور فلزی

لیگاچور فلزی امکان کنترل بیشتری روی نحوه درگیر کردن سیم میدهد. با تغییر نحوه بستن آن میتوان از یک Ligature ساده تا Figure 8، Laceback یا Tieback ساخت. بنابراین لازم است قبل از بستن بدانید دقیقا چه هدفی از Ligature دارید.

Figure 8 چه زمانی استفاده میشود؟

در Figure 8 لیگاچور به شکلی بسته میشود که آرچ وایر محکم تر با براکت درگیر شود. این روش زمانی مفید است که هدف شما Engagement بیشتر وایر باشد، اما استفاده از آن در هر براکت و هر مرحله لازم نیست.

Laceback، Passive Tieback و Active Tieback چه فرقی دارند؟

این 3 اصطلاح ظاهر نزدیک به هم دارند، اما هدف آنها یکی نیست. تفاوت اصلی را باید در نقش مکانیکی آنها ببینید؛ اینکه وسیله برای کنترل، تثبیت یا ایجاد نیروی فعال استفاده میشود.

Laceback

Laceback با سیم لیگاچور ساخته میشود و در مراحل اولیه میتواند برای کنترل حرکت کانین و بخش قدامی استفاده شود. ارزش Laceback زمانی مشخص میشود که بدانید بدون آن، نیروهای حاصل از وایر اولیه ممکن است چه حرکت ناخواسته ای ایجاد کنند.

Passive Tieback

در Passive Tieback هدف اصلی ایجاد یک نیروی فعال قابل توجه نیست. از آن برای Stabilization و کنترل موقعیت سیستم استفاده میشود. بنابراین صرف وجود اتصال بین بخش خلفی و وایر به معنای Active بودن مکانیک نیست.

Active Tieback

Active Tieback زمانی مطرح میشود که همان اتصال با Activation مشخص برای ایجاد نیروی فعال استفاده شود. در مکانیک بستن فضا، Active Tieback میتواند بخشی از سیستمی باشد که نیروی لازم را بین سگمنت های مورد نظر ایجاد میکند.

پس Active و Passive را از روی اسم وسیله تشخیص نمیدهیم؛ باید ببینیم اتصال با چه Activation و برای چه هدفی بسته شده است.

Bendback؛ خم کوچک انتهای سیم با نقش مهم

Bendback به خم کردن انتهای آرچ وایر در ناحیه خلفی گفته میشود تا وایر نسبت به تیوب و براکت ها کنترل شود. این تکنیک میتواند در مراحل مشخصی از درمان همراه با مکانیک های دیگر مثل Laceback استفاده شود.

کار Bendback را نباید فقط جلوگیری از بیرون آمدن وایر بدانید. وقتی در یک سیستم فعال استفاده میشود، باید اثر آن را همراه با سایر اجزای مکانیک بررسی کنید.

اگر براکت مستقیم با سیم درگیر نمیشود چه کار میکنیم؟

وقتی دندانی به مقدار زیادی خارج از قوس قرار دارد، لازم نیست وایر اصلی را با فشار زیاد مستقیما داخل Slot آن قرار دهید. گاهی باید براکت را به صورت غیر مستقیم درگیر کنید و اجازه دهید دندان به تدریج به سمت آرچ وایر حرکت کند.

درگیر کردن غیر مستقیم براکت

برای درگیر کردن غیر مستقیم میتوان از Ligature یا مکانیک کمکی استفاده کرد تا دندان به سمت وایر اصلی کشیده شود. وقتی موقعیت دندان مناسب تر شد، وایر میتواند به شکل مستقیم داخل Slot قرار بگیرد.

قبل از این کار باید فضای مورد نیاز دندان هم بررسی شود. اگر دندان جایی برای حرکت ندارد، صرف کشیدن آن به سمت وایر مشکل اصلی را حل نمیکند.

Kobayashi و Hook آرچ وایر؛ وقتی به نقطه اتصال نیاز داریم

بعضی مکانیک ها به یک نقطه اتصال مشخص برای الاستیک یا اجزای فعال نیاز دارند. این نقطه ممکن است از قبل روی براکت یا وایر وجود داشته باشد یا با وسیله ای مثل Kobayashi ساخته شود.

Kobayashi Ligature

Kobayashi یک Ligature فلزی فرم داده شده است که بخش Hook مانند دارد. وقتی در محل مشخصی به Hook نیاز دارید، میتواند نقطه اتصال لازم را ایجاد کند.

خود Kobayashi به تنهایی حرکت درمانی خاصی ایجاد نمیکند. مکانیک واقعی زمانی شکل میگیرد که یک الاستیک یا جزء فعال به آن متصل شود. بنابراین Vector نیروی وسیله متصل شده مهمتر از اسم Kobayashi است.

Hook روی آرچ وایر

Hook آرچ وایر برای ایجاد یک نقطه اتصال روی خود سیم استفاده میشود. در وایرهای استیل هوک دار هم همین منطق وجود دارد. محل Hook باید با هدف مکانیک هماهنگ باشد، چون تغییر نقطه اعمال نیرو میتواند Moment و اثر مکانیکی سیستم را تغییر دهد.

Button و Cleat چه زمانی به کار می آیند؟

Button و Cleat اتچمنت های کوچکی هستند که میتوانند روی سطح دندان باند شوند تا نقطه اتصال برای Elastic، Chain یا وسیله کمکی ایجاد کنند. زمانی که براکت ندارید یا Hook براکت در محل مناسبی نیست، این وسایل کاربرد پیدا میکنند.

قبل از Bond کردن Button یا Cleat باید مسیر نیرویی که قرار است به آن متصل شود مشخص باشد. محل قرارگیری اتچمنت مستقیما روی جهت نیروی اعمال شده اثر دارد.

Rotation Wedge چیست و چرا استفاده میشود؟

Rotation Wedge وسیله کوچکی است که در شرایط مشخص برای افزایش کنترل چرخش دندان استفاده میشود. قرارگیری آن در کنار براکت میتواند نحوه اعمال نیرو در دو سمت براکت را تغییر دهد و به ایجاد Couple لازم برای Rotation کمک کند.

برای استفاده درست باید جهت Rotation دندان و جهتی که قرار است اصلاح شود مشخص باشد. قرار دادن Wedge بدون توجه به جهت چرخش میتواند نتیجه مورد انتظار را ایجاد نکند.

فنرهای ارتودنسی؛ برای ایجاد یا بستن فضا

فنرها یکی دیگر از اجزای فعال سیستم ثابت هستند. بسته به نوع فنر و نحوه Activation میتوان از آنها برای ایجاد فضا یا اعمال نیروی کششی بین دو نقطه استفاده کرد.

Open Coil Spring

Open Coil روی آرچ وایر بین دو نقطه قرار میگیرد. وقتی فنر فشرده شود، تمایل به باز شدن دارد و میتواند برای ایجاد فضای مورد نیاز بین دندان ها استفاده شود. یکی از کاربردهای مهم آن زمانی است که برای قرار گرفتن یک دندان خارج از قوس، ابتدا باید فضا ایجاد شود.

اما Open Coil فقط دو دندان را از هم دور نمیکند؛ Reaction نیرو هم باید دیده شود. باید مشخص باشد کدام دندان ها قرار است حرکت کنند و کدام واحدها باید تا حد ممکن ثابت بمانند.

Closed Coil

Closed Coil در مکانیک های کششی و بستن فضا میتواند استفاده شود. مقدار Activation، نقاط اتصال و انکوریج سیستم تعیین میکنند چه حرکتی ایجاد شود. در نتیجه انتخاب فنر بدون طراحی مکانیک کامل نیست.

Protective Tube؛ وسیله ساده ولی کاربردی

Protective Tube یا تیوب محافظ روی بخشی از سیم قرار میگیرد که نمیخواهید مستقیما با مخاط تماس داشته باشد. در مکانیک هایی که بخشی از وایر آزاد یا در معرض تماس با لب و گونه قرار میگیرد، این تیوب میتواند آزار بافت نرم را کمتر کند.

این وسیله مکانیک درمان را طراحی نمیکند، اما استفاده درست از آن میتواند تحمل دستگاه را برای بیمار راحت تر کند و از تماس مستقیم قسمت مشخصی از سیم با مخاط جلوگیری کند.

Hook و Stop روی آرچ وایر چه فرقی دارند؟

Hook برای ایجاد محل اتصال استفاده میشود، در حالی که Stop وظیفه دیگری دارد. Stop روی آرچ وایر قرار میگیرد تا حرکت طولی سیم را در نقطه مشخص محدود کند.

Hook

Hook میتواند روی براکت، Buccal Tube یا خود آرچ وایر باشد. قبل از استفاده باید بدانید چه وسیله ای قرار است به آن وصل شود و Vector نیرو به چه سمت است.

Stop

Stop برای محدود کردن Sliding وایر روی قوس استفاده میشود. با قرار دادن آن در محل مشخص میتوان حرکت ناخواسته سیم به یک سمت را محدود کرد یا رابطه بخش مشخصی از وایر با براکت ها را کنترل کرد.

Strip در ارتودنسی ثابت چه کاربردی دارد؟

Strip یکی از ابزارهایی است که در Interproximal Reduction یا IPR استفاده میشود. در IPR مقدار مشخص و کنترل شده ای از مینای پروگزیمال کم میشود تا فضای مورد نیاز طرح درمان تامین شود.

مقدار Strip نباید بر اساس حدس یا صرفا تا زمانی که تماس باز شود تعیین شود. قبل از IPR باید بدانید دقیقا چه مقدار فضا نیاز دارید و این فضا بین کدام دندان ها باید تامین شود.

Palatal Bar و Lingual Arch؛ ابزارهای کنترل بخش خلفی

در درمان ثابت همیشه فقط حرکت دندانی که میخواهیم مهم نیست؛ باید دندان هایی را که نمیخواهیم حرکت کنند هم کنترل کنیم. Palatal Bar و Lingual Arch از وسایلی هستند که برای اتصال و کنترل دندان های خلفی دو طرف استفاده میشوند.

Palatal Bar

Palatal Bar مولرهای فک بالا را از سمت پالاتال به هم متصل میکند. بسته به طرح درمان میتوان از آن برای افزایش ثبات واحد خلفی و کمک به کنترل موقعیت مولرها استفاده کرد.

Lingual Arch

Lingual Arch در فک پایین دندان های خلفی دو سمت را از سمت لینگوال به هم متصل میکند. این وسیله هم بسته به وضعیت بیمار برای حفظ فضا یا کنترل بیشتر واحد خلفی استفاده میشود.

هیچ کدام از این دستگاه ها را نباید بدون توجه به انکوریج و حرکت مورد انتظار انتخاب کرد. اول باید مشخص کنید چه دندانی قرار است حرکت کند و کدام بخش باید در مقابل Reaction نیرو مقاومت کند.

Mini Screw؛ وقتی انکوریج دندانی کافی نیست

Mini Screw یا Temporary Anchorage Device یک منبع انکوریج اسکلتی موقت ایجاد میکند. مزیت مهم آن این است که در بعضی مکانیک ها لازم نیست تمام Reaction Force روی دندان های دیگر قرار بگیرد.

این ابزار برای همه بیماران و همه حرکات لازم نیست. قبل از استفاده باید محل مناسب، آناتومی ریشه ها و استخوان، جهت نیروی مورد نیاز و مکانیکی که قرار است به Mini Screw متصل شود مشخص باشد. در واقع Mini Screw زمانی معنی دارد که قبل از گذاشتن آن بدانید قرار است چه مشکلی در انکوریج را حل کند.

سیم Torque دار، Expansion Wire و Retraction Wire کجای کار قرار میگیرند؟

بعد از اینکه سکانس اصلی وایر را یاد گرفتید، باید با وایرهایی آشنا شوید که برای یک هدف مشخص Modify شده اند. در آموزش MBT دکتر نبی، سیم Torque دار، Expansion Wire، سیم کرودار و Retraction Wire در بخش های مربوط به مشکل بیمار و مکانیک درمان مطرح میشوند، نه به عنوان وایر روتین برای همه کیس ها.

سیم Torque دار

وقتی موقعیت باکولینگوال ریشه و تاج نیاز به اصلاح بیشتری دارد، میتوان Torque مورد نیاز را از طریق مکانیک مناسب سیم ایجاد کرد. قبل از اضافه کردن Torque باید مطمئن شوید مشکل واقعی از کمبود Torque است و مثلا براکت در موقعیت اشتباه قرار نگرفته است.

Expansion Wire

Expansion Wire زمانی مطرح میشود که بر اساس طرح درمان نیاز به تغییر عرض یا فرم قوس وجود دارد. مقدار و محل Expansion باید کنترل شده باشد و نمیتوان صرفا با بازتر کردن شکل آرچ وایر برای هر نوع کمبود فضا راه حل ایجاد کرد.

Retraction Wire

Retraction Wire در مکانیک بستن فضا و حرکت سگمنت قدامی مطرح میشود. طراحی چنین وایری باید همراه با وضعیت انکوریج، مقدار فضای باقی مانده، موقعیت ریشه ها و هدف نهایی دندان های قدامی دیده شود.

انتخاب ابزار را از حرکت دندان شروع کنید، نه از اسم وسیله

اگر قرار باشد فقط یک اصل از ابزارشناسی ارتودنسی ثابت یاد بگیرید، این است: اول حرکت مورد نظر را مشخص کنید و بعد ابزار را انتخاب کنید. اینکه یک Coil، Hook یا Mini Screw در اختیار دارید دلیل نمیشود بیمار به آن نیاز داشته باشد.

اشتباهات رایج در ابزارشناسی ارتودنسی ثابت

بخش زیادی از خطاهای ابزارشناسی از ندانستن اسم وسیله نمی آید؛ از این می آید که ابزار بدون توجه به مرحله درمان و بیومکانیک استفاده میشود.

• رفتن به وایر بعدی فقط چون جلسه بعدی درمان رسیده است.
• درگیر کردن اجباری براکتی که هنوز فاصله زیادی با آرچ وایر دارد.
• نادیده گرفتن موقعیت اشتباه براکت و تلاش برای جبران همه چیز با سیم.
• استفاده از سیم کرودار بدون بررسی بایت و Curve of Spee.
• استفاده از استیل هوک دار بدون اینکه مکانیک مشخصی به Hook نیاز داشته باشد.
• استفاده از Tight Ligature بدون توجه به میزان Deflection وایر.
• اشتباه گرفتن Laceback، Passive Tieback و Active Tieback با یکدیگر.
• گذاشتن Open Coil بدون مشخص کردن Reaction نیرو.
• انجام Strip بدون محاسبه فضای مورد نیاز.
• استفاده از Mini Screw بدون طراحی مکانیک و انکوریج قبل از قرار دادن آن.
• تمرکز روی برند و روش ساخت براکت و بی توجهی به Bonding صحیح.

ویدیوهای آموزش ابزارشناسی ارتودنسی ثابت دکتر نبی

برای ابزارشناسی، دیدن شکل وسیله و نحوه کار با آن در کنار متن خیلی کمک کننده است. مجموعه ویدیوهای آموزش ابزارشناسی ارتودنسی ثابت دکتر نبی در 8 قسمت منتشر شده و میتوانید آنها را به ترتیب ببینید.

• آموزش ابزارشناسی ارتودنسی ثابت - قسمت 1
• آموزش ابزارشناسی ارتودنسی ثابت - قسمت 2
• آموزش ابزارشناسی ارتودنسی ثابت - قسمت 3
• آموزش ابزارشناسی ارتودنسی ثابت - قسمت 4
• آموزش ابزارشناسی ارتودنسی ثابت - قسمت 5
• آموزش ابزارشناسی ارتودنسی ثابت - قسمت 6
• آموزش ابزارشناسی ارتودنسی ثابت - قسمت 7
• آموزش ابزارشناسی ارتودنسی ثابت - قسمت 8

اگر میخواهید ابزارشناسی را در مسیر کامل آموزش MBT ببینید، سرفصل کامل دوره آموزش ارتودنسی دکتر نبی ترتیب مباحث ابزارشناسی، تشخیص، طرح درمان، Leveling، Deep Bite و بستن فضا را نشان میدهد.

جمع بندی؛ ابزار را همراه با مکانیک یاد بگیرید

اگر ابزارشناسی را به صورت جدا از طرح درمان یاد بگیرید، بعد از مدتی یک لیست بلند از اسم وسایل دارید ولی هنوز نمیدانید در کیس واقعی کدام را انتخاب کنید. در MBT بهتر است ابزار را همراه با مرحله درمان یاد بگیرید: اول براکت و Bonding، بعد سکانس وایر، نحوه Ligature، ابزارهای کمکی و در نهایت وسایلی که برای فضا، انکوریج و مکانیک های خاص لازم میشوند.

سیم `0.012`، وایر حرارتی، سیم کرودار، استیل هوک دار، Kobayashi، Active Tieback یا Mini Screw هیچ کدام به خودی خود «درمان» نیستند. هر کدام فقط ابزاری برای اجرای یک تصمیم درمانی هستند. هرچه این ارتباط بین ابزار و بیومکانیک برایتان روشن تر شود، انتخاب وسیله در کیس واقعی هم منطقی تر و قابل کنترل تر میشود.