اگر قرار است عکس های شروع، حین درمان و پایان یک کیس واقعا قابل مقایسه باشند، روش عکاسی باید هر بار تا حد ممکن ثابت بماند. اختلاف زاویه دوربین، وضعیت سر، بایت یا رترکشن میتواند چیزی را در تصویر تغییر بدهد که در واقعیت بالینی تغییر نکرده است.
هسته اصلی رکورد داخل دهانی شامل نمای فرونتال، باکال راست در اکلوژن، باکال چپ در اکلوژن، اکلوزال فک بالا و اکلوزال فک پایین است. برای صورت هم روبه رو با لب ریلکس، روبه رو با لبخند و نیم رخ جزو نماهای پایه هستند. نمای سه رخ میتواند به عنوان نمای تکمیلی برای بررسی لبخند و بافت نرم استفاده شود.[1][2]
برای فتوگرافی ارتودنسی چه عکس هایی بگیریم؟
برای اینکه هیچ نمایی جا نیفتد، بهتر است یک ترتیب ثابت برای ثبت رکورد داشته باشی و همان ترتیب را در شروع، حین درمان و پایان تکرار کنی.
| نوع عکس | نما | چه چیزی باید دیده شود؟ |
|---|---|---|
| داخل دهان | فرونتال در Maximum Intercuspation | اوربایت، میدلاین دو قوس، کراس بایت قدامی، نامرتبی و هماهنگی کلی بایت |
| داخل دهان | باکال راست در اکلوژن | رابطه مولر و کانین، تماس های خلفی و وضعیت دندان های سمت راست |
| داخل دهان | باکال چپ در اکلوژن | رابطه مولر و کانین، تماس های خلفی و وضعیت دندان های سمت چپ |
| داخل دهان | اکلوزال فک بالا | فرم قوس، Crowding یا Spacing، Rotation و وضعیت عرضی قوس بالا |
| داخل دهان | اکلوزال فک پایین | فرم قوس، Crowding یا Spacing، Rotation و وضعیت عرضی قوس پایین |
| صورت | روبه رو با لب ریلکس | تقارن، نسبت های صورت، وضعیت لب ها و نمایش دندان در حالت استراحت |
| صورت | روبه رو با لبخند | Smile arc، نمایش دندان و لثه، تقارن لبخند و Buccal corridor |
| صورت | نیم رخ | پروفایل، رابطه لب ها، چانه و بینی و تغییرات بافت نرم |
| صورت | سه رخ | نمای تکمیلی از لبخند، تقارن و ارتباط دندان ها با بافت نرم صورت |
در کار عملی دوره جامع، گرفتن عکس های داخل دهانی و صورت با آینه و دهان بازکن تمرین میشود تا زاویه دوربین، رترکشن و کادربندی فقط در حد تئوری نماند. برای بررسی دوره میتوانی ثبت نام کنی یا سوالت را در واتساپ بپرسی.
قبل از شروع عکاسی چه چیزهایی را آماده کنیم؟
بخش زیادی از عکس بد، قبل از زدن شاتر خراب شده است. اگر آینه بخار گرفته، بزاق روی دندان ها مانده، رترکتور مناسب انتخاب نشده یا بیمار در بایت معمول خودش نبسته باشد، بعدا با Crop و ادیت نمیتوانی اطلاعات از دست رفته را برگردانی.
- ترتیب ثابت داشته باش: مثلا فرونتال، راست، چپ، اکلوزال بالا، اکلوزال پایین و بعد عکس های صورت.
- دندان ها و آینه تمیز باشند: بزاق، حباب و بخار هم کیفیت را پایین می آورند و هم تشخیص جزئیات را سخت میکنند.[1]
- برای نمای فرونتال و باکال از 2 رترکتور استفاده کن: رترکشن باید متقارن باشد و انگشت یا رترکتور تا جای ممکن وارد کادر نماند.[1]
- برای عکس های سریال تنظیمات را بی دلیل عوض نکن: هدف این است که عکس شروع، حین درمان و پایان از نظر بزرگ نمایی، نور و زاویه تا حد ممکن قابل مقایسه باشند.
- قبل از ذخیره عکس، فوکوس را چک کن: اگر عکس از نظر زاویه عالی باشد ولی دندان های مورد نظر شارپ نباشند، ارزش آموزشی و تشخیصی آن پایین می آید.
عکاسی داخل دهانی را چطور انجام بدهیم؟
در مجموعه استاندارد داخل دهانی، 5 نما را با یک منطق ثابت میگیری: یک نمای مستقیم از بایت، 2 نمای باکال راست و چپ و 2 نمای اکلوزال. طبق استاندارد American Board of Orthodontics، نمای فرونتال در Maximum Intercuspation گرفته میشود و عکس ها باید نسبت به صفحه اکلوزال درست جهت داده شوند.[1]
1. نمای فرونتال داخل دهان
در این عکس، بیمار باید روی بایت معمول خودش در Maximum Intercuspation ببندد. 2 رترکتور را به شکل متقارن بکش تا دندان های قدامی و تا حد ممکن نواحی باکال دیده شوند. دوربین باید روبه روی قوس ها باشد؛ نه از بالا و نه از پایین.
خط اکلوزال را در کادر صاف نگه دار و مرکز تصویر را تقریبا روی ناحیه میدلاین قرار بده. اگر یک رترکتور بیشتر از طرف دیگر کشیده شود یا دوربین چند درجه بچرخد، میدلاین و شیب صفحه اکلوزال در عکس گمراه کننده به نظر میرسند.
قبل از قبول عکس چک کن: هر دو قوس دیده میشوند؟ بیمار کامل بسته است؟ میدلاین بالا و پایین مشخص است؟ صفحه اکلوزال کج نشده؟ بزاق جلوی دندان ها نیست؟
2. نمای باکال راست در اکلوژن
هدف این عکس دیدن رابطه دندان های خلفی سمت راست است. سمت مورد نظر باید بیشتر رترکت شود تا مولرها و کانین ها در بایت دیده شوند. دوربین را طوری قرار بده که تقریبا عمود بر تانژانت قوس در ناحیه پرمولر و مولر باشد؛ اگر از جلو عکس بگیری، رابطه خلفی فشرده و تحریف شده دیده میشود.[2][4]
تا جای ممکن دیستال مولر اول و اگر شرایط دهان اجازه میدهد ناحیه عقب تر را هم وارد کادر کن. بیمار باید همان بایتی را داشته باشد که در نمای فرونتال ثبت کرده ای؛ تغییر موقعیت مندیبل بین عکس ها مقایسه را خراب میکند.
3. نمای باکال چپ در اکلوژن
همان قواعد سمت راست را برای سمت چپ تکرار کن. چیزی که اینجا بیشتر از همه خطا ایجاد میکند، کم بودن رترکشن سمت مورد نظر و گرفتن عکس از زاویه قدامی است. نتیجه این میشود که کانین خوب دیده میشود ولی رابطه مولر ناقص یا perspective آن اشتباه است.
نمای راست و چپ باید تا جای ممکن از نظر بزرگ نمایی و کادربندی قرینه باشند. این موضوع وقتی میخواهی تغییر رابطه مولر و کانین را در طول درمان مقایسه کنی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
4. نمای اکلوزال فک بالا
برای دیدن فرم واقعی قوس بالا، آینه اکلوزال لازم است. آینه را قبل از ورود به دهان کمی گرم کن تا بخار نکند، لب بالا را با رترکتور کنار بزن و از بیمار بخواه دهان را کاملا باز کند. آینه باید بدون فشار نامناسب روی آخرین مولرها، تا حدی عقب برود که کل قوس در تصویر جا شود.
در تکنیک کلاسیک عکاسی ارتودنسی، قرار گرفتن آینه حدود 45 درجه نسبت به قوس و قرار دادن دوربین با زاویه مناسب نسبت به آینه کمک میکند سطح اکلوزال روی یک focal plane قرار بگیرد.[3][4] اما عدد 45 درجه را به شکل خشک اجرا نکن؛ هدف نهایی این است که نمای واقعی و تا حد ممکن عمود بر قوس داشته باشی، نه تصویری که فقط دندان های قدامی بزرگ و دندان های خلفی کوتاه دیده شوند.
خطای واضح: اگر در عکس اکلوزال بیشتر سطح لبی سانترال ها را میبینی و قسمت خلفی قوس جمع شده است، زاویه آینه یا دوربین درست نیست.
5. نمای اکلوزال فک پایین
برای فک پایین، لب پایین را به سمت پایین و خارج رترکت کن. از بیمار بخواه زبان را بالا ببرد تا آینه زیر زبان قرار بگیرد و بعد زبان پشت آینه بماند. بزاق کف دهان را قبل از گرفتن عکس کنترل کن؛ انعکاس بزاق روی آینه و دندان ها خیلی سریع تصویر را شلوغ میکند.
کل قوس پایین باید از قدام تا مولرهای انتهایی قابل مشاهده باشد و قوس در مرکز کادر قرار بگیرد. مثل فک بالا، هدف دیدن Arch form و موقعیت دندان ها از نمای plan view است، نه یک تصویر مایل از دندان های قدامی.
6. عکس میدلاین؛ چه زمانی جداگانه بگیریم؟
برای بیشتر پرونده ها همان عکس فرونتال در بایت، میدلاین دندانی بالا و پایین را نشان میدهد. اگر انحراف میدلاین بخشی از Problem List کیس است و میخواهی تغییرات آن را مرحله به مرحله دقیق تر مستند کنی، یک Close-up فرونتال از دندان های قدامی میتواند کمک کننده باشد.
اما برای اینکه مشخص کنی میدلاین دندانی با میدلاین صورت منطبق است یا نه، Close-up داخل دهان کافی نیست. باید نمای صورت روبه رو و عکس داخل دهان را کنار هم بررسی کنی. در طرح درمان ارتودنسی ثابت هم اصلاح میدلاین باید در ارتباط با علت انحراف، فضای دو سمت و حرکت کانین و مولر دیده شود.
7. عکس اورجت؛ نمای تکمیلی، نه اندازه گیری اصلی
اگر اورجت زیاد، Edge-to-edge یا اورجت منفی داری و میخواهی وضعیت قدامی را مستند کنی، یک نمای جانبی نزدیک از اینسایزورها مفید است. دوربین باید در ارتفاع دندان های قدامی و تا حد امکان عمود بر صفحه ای باشد که میخواهی ثبت کنی تا perspective کمتر شود.
با این حال مقدار اورجت را از روی عکس غیرکالیبره به میلی متر گزارش نکن. اندازه گیری اصلی در معاینه انجام میشود. در مطالعه کلاسیک استاندارد فتوگرافی ارتودنسی هم Overjet view جزو تصاویر روتین اصلی نبوده و نویسندگان تاکید کرده اند که یک مجموعه داخل دهانی خوب بخش زیادی از اطلاعات لازم را فراهم میکند.[2]
عکس های صورت را چطور استاندارد بگیریم؟
در عکس صورت، مشکل رایج فقط نور نیست؛ موقعیت سر مهم تر است. اگر بیمار در عکس شروع کمی سر را بالا گرفته باشد و در عکس پایان کمی پایین، مقایسه پروفایل، نمایش اینسایزر و حتی نسبت های صورت قابل اعتماد نیست. American Board of Orthodontics تاکید میکند سر در هر 3 بعد درست قرار بگیرد، Frankfort horizontal رعایت شود، چشم ها باز باشند، عینک برداشته شود و پس زمینه روشن و بدون سایه باشد.[1]
1. روبه رو با لب ریلکس
بیمار مستقیم به دوربین نگاه کند، سر نچرخد و چانه را بالا یا پایین نبرد. موها بهتر است کنار بروند تا گوش ها و کانتور صورت برای orientation مشخص باشند. لب ها در حالت استراحت طبیعی باشند؛ اگر بیمار به طور طبیعی lip incompetence دارد، از او نخواه لب ها را با فشار به هم بچسباند، چون همان اطلاعاتی را که میخواهی ثبت کنی از بین میبری.
در این نما تقارن صورت، انحراف چانه، نسبت های عمودی، وضعیت لب ها و میزان نمایش اینسایزر در حالت استراحت را میبینی. فاصله دوربین و Crop را برای عکس های بعدی تا حد ممکن مشابه نگه دار.
2. روبه رو با لبخند
موقعیت سر و دوربین همان نمای روبه رو با لب ریلکس بماند؛ فقط از بیمار بخواه یک لبخند طبیعی و کامل داشته باشد. اگر هر بار نوع لبخند تغییر کند، مقایسه Smile arc، gingival display و Buccal corridor سخت میشود.
برای کیس هایی که موقعیت اینسایزر، خط لبخند یا نسبت دندان های قدامی در تصمیم درمان مهم است، این عکس باید کنار معاینه و سایر رکوردها دیده شود. برای مرور تناسب عرض دندان های قدامی هم میتوانی مقاله تناسب دندان های قدامی در ارتودنسی را ببینی.
3. نیم رخ
برای نیم رخ، بیمار را در موقعیت استاندارد قرار بده و صورت را کاملا به یک سمت بچرخان؛ نه سه رخ و نه نیم رخ ناقص. Frankfort plane تا حد ممکن افقی باشد، لب ها ریلکس بمانند و بینی، لب ها و چانه کامل در کادر باشند.
این عکس کمک میکند تغییرات بافت نرم را کنار جابه جایی دندان های قدامی و اهداف درمان ببینی. عکس به تنهایی تشخیص اسکلتی نمیدهد، اما اگر موقعیت اینسایزرها قرار است تغییر قابل توجهی داشته باشد، حذف پروفایل از پرونده یک نقص مهم است.
4. سه رخ
سه رخ در همه پروتکل ها جزو حداقل الزامی نیست، اما برای ثبت لبخند در نمایی نزدیک تر به چیزی که در ارتباط روزمره دیده میشود ارزش دارد.[2] بیمار حدود 45 درجه نسبت به دوربین قرار میگیرد و بهتر است این نما با لبخند طبیعی ثبت شود.
اگر قرار است قبل و بعد را مقایسه کنی، جهت چرخش سر را ثابت نگه دار. یک بار سه رخ راست و بار دیگر سه رخ چپ، مقایسه دقیقی به تو نمیدهد.
خطاهای رایج فتوگرافی ارتودنسی و راه اصلاح آنها
بیشتر خطاها از چند الگوی تکراری می آیند: فوکوس اشتباه، چرخش سر، صفحه اکلوزال کج، رترکشن ناکافی و بزاق. این موارد در بررسی کیفیت عکس های ارتودنسی هم جزو خطاهای پرتکرار گزارش شده اند.[3]
| خطا | چرا مشکل ایجاد میکند؟ | اصلاح سریع |
|---|---|---|
| بیمار کامل روی بایت نیست | اوربایت و رابطه خلفی اشتباه دیده میشود | قبل از شاتر، Maximum Intercuspation را دوباره چک کن |
| رترکشن نامتقارن | میدلاین و کادربندی منحرف به نظر میرسند | 2 رترکتور را همزمان و متقارن کنترل کن |
| نمای باکال از جلو گرفته شده | رابطه مولر و کانین دچار distortion میشود | دوربین را به ناحیه پرمولر و مولر عمودتر کن |
| آینه بخار گرفته یا خیس است | جزئیات قوس و سطح دندان از بین میرود | آینه را گرم و خشک کن و بلافاصله عکس بگیر |
| زاویه اکلوزال کم است | قدام بزرگ و خلف قوس کوتاه دیده میشود | آینه را عقب تر و دوربین را عمودتر بر نمای آینه تنظیم کن |
| سر در عکس صورت تیلت دارد | تقارن و نسبت های صورت قابل مقایسه نیست | قبل از عکس، Frankfort horizontal و تراز سر را کنترل کن |
| ادیت بیش از حد | رنگ بافت و وضعیت واقعی را تغییر میدهد | Crop، rotation و اصلاح نور را محدود به استانداردسازی کن |
دکتر نبی در آپارات 2 ویدیوی آموزشی درباره همین بخش دارد. برای دیدن تکنیک پایه، ویدیوی اصول اولیه فتوگرافی ارتودنسی را ببین. بعد از آن، ویدیوی خطاهای رایج عکاسی ارتودنسی کمک میکند اشتباهات زاویه و کادربندی را سریع تر تشخیص بدهی.
فتوگرافی فقط برای پرونده نیست؛ در طرح درمان چه استفاده ای دارد؟
عکس خوب باید به تصمیم درمانی کمک کند. نمای صورت اطلاعات بافت نرم، تقارن، لبخند و پروفایل را ثبت میکند؛ نمای فرونتال و باکال رابطه اکلوژن را نشان میدهد و عکس های اکلوزال فرم قوس، نامرتبی، فضا و Rotationها را قابل مرور میکنند. هیچ کدام جای معاینه، اسکن یا رادیوگرافی لازم را نمیگیرند، اما کنار هم یک پرونده قابل مقایسه میسازند.
در طرح درمان ارتودنسی ثابت به روش MBT، عکس های صورت و داخل دهان بخشی از رکوردی هستند که قبل از Problem List و تصمیم مکانیک باید بررسی شوند. اگر از ابتدا عکس درست نداشته باشی، بعدا سخت تر میتوانی بفهمی یک انحراف میدلاین، تغییر بایت یا عدم تقارن از اول وجود داشته یا در مسیر درمان ایجاد شده است.
در طرح درمان الاینر شفاف هم فتوگرافی کمک میکند چیزی را که در Setup میبینی با شرایط واقعی صورت، بایت، میدلاین و وضعیت دندان ها تطبیق بدهی. Setup دیجیتال نباید جای رکورد بالینی را بگیرد.
در کیس های کشیدنی یا بیمارانی که وارد مرحله بستن فضا در ارتودنسی شده اند، عکس های سریال برای مقایسه میدلاین، رابطه کانین و مولر، شیب دندان های مجاور فضا و تغییرات بایت ارزش زیادی دارند. عکس جای اندازه گیری و رادیوگرافی لازم را نمیگیرد، ولی روند بالینی را قابل مرور میکند.
چه زمانی عکس بگیریم؟
حداقل یک مجموعه استاندارد قبل از درمان و یک مجموعه بعد از درمان ثبت کن. عکس حین درمان زمانی ارزش بیشتری دارد که قرار است یک تغییر مهم را مستند کنی یا یک تصمیم درمانی را با وضعیت قبل مقایسه کنی. در منابع ارتودنسی، ثبت عکس های سریال در مراحل مهم درمان برای مستندسازی و آموزش توصیه شده است.[2]
- قبل از شروع درمان، بعد از کامل شدن رکورد تشخیصی
- بعد از یک تغییر مهم در بایت یا رابطه فکی که میخواهی مستند شود
- قبل و بعد از بستن فضای مهم یا اصلاح میدلاین در کیس های انتخاب شده
- وقتی Tracking الاینر یا Expression یک حرکت با Setup اختلاف دارد
- قبل از Debond و بعد از پایان درمان
آموزش عملی فتوگرافی در دوره های دکتر نبی
در 2 روز کار عملی دوره جامع، یکی از اولین مهارت هایی که تمرین میشود فتوگرافی ارتودنسی است. شرکت کننده ها دو به دو با هم کار میکنند؛ یک نفر نقش بیمار را دارد و نفر دیگر با آینه و دهان بازکن نماهای داخل دهانی و عکس های صورت را میگیرد. این تمرین کمک میکند زاویه دوربین، نحوه کشیدن رترکتور، کنترل آینه و کادربندی فقط در حد تئوری نمانند.
اگر میخواهی قبل از کار عملی مباحث را مرور کنی، جزئیات آموزش ویدیویی و کار عملی را در صفحه دوره جامع ارتودنسی دکتر نبی ببین. فیلم ها و امکانات آموزشی هم از طریق اپلیکیشن دنتیستری سنتر در دسترس هستند.
چک لیست سریع قبل از ذخیره هر سری عکس
- آیا همه نماهای مورد نیاز را گرفته ای؟
- آیا عکس فرونتال داخل دهان در Maximum Intercuspation است؟
- آیا صفحه اکلوزال در نمای فرونتال کج نیست؟
- آیا در عکس های راست و چپ، مولر و کانین به اندازه کافی دیده میشوند؟
- آیا در اکلوزال بالا و پایین کل قوس دیده میشود؟
- آیا روی آینه یا دندان ها بزاق و بخار وجود ندارد؟
- آیا فوکوس روی دندان ها دقیق است؟
- آیا در عکس صورت، سر تیلت یا چرخش ناخواسته ندارد؟
- آیا لب ریلکس واقعا ریلکس است و بیمار لب ها را با فشار نبسته؟
- آیا کادربندی و بزرگ نمایی با سری قبلی قابل مقایسه است؟
اگر یک عکس استاندارد نیست، همان لحظه تکرارش کن. چند ثانیه تکرار عکس کنار یونیت خیلی کم هزینه تر از این است که چند ماه بعد برای بررسی روند درمان متوجه شوی نمای مورد نیاز قابل استفاده نیست.
نظرها و پرسشها