اول ارتودنسی یا عمل بینی؟ شرایط خودت را در جدول پیدا کن
اول مشخص کن در کدام وضعیت جدول هستی: هنوز درمانی را شروع نکردی، ارتودنسی در حال انجامه یا بینی ات قبلا عمل شده. ملاک انتخاب، تغییراتی است که طبق طرح درمان در لب و فک انتظار میره؛ از روی میزان کجی دندان در آینه نمیشه ترتیب را انتخاب کرد.
| شرایط تو | ترتیب قابل بررسی | اقدام بعدی |
|---|---|---|
| نامرتبی محدود، بدون تغییر مهم لب و فک | قبل، حین یا بعد از ارتودنسی؛ با هماهنگی دو درمانگر | تغییرات باقی مانده و محدودیت ویزیت بعد از عمل را مشخص کن |
| عقب بردن قابل توجه دندان های جلو | طرح ارتودنسی پیش از طراحی نهایی بینی مشخص بشه | از جراح بپرس نتیجه کدام مرحله از تغییر لب را باید ببینه |
| جراحی فک، به ویژه حرکت مهم فک بالا | در مسیر مرحله ای: اصلاح فک، سپس ارزیابی و در صورت نیاز عمل بینی | قبل از رزرو عمل بینی، ترتیب جراحی ها را مشخص کن |
| گرفتگی مداوم بینی یا مشکل تنفسی | ارزیابی گوش و حلق و بینی بدون انتظار تا پایان ارتودنسی | ابتدا علت گرفتگی و نیاز واقعی به درمان مشخص بشه |
| عمل بینی قبلا انجام شده | شروع یا ادامه ارتودنسی با توجه به وضعیت ترمیم | نوع عمل و محدودیت کار داخل دهان را به درمانگر بگو |
ارتودنسی چطور روی تناسب بینی با صورت اثر میگذارد؟
ارتودنسی معمول دندانی، قوز یا غضروف بینی را تغییر نمیده. اما جابه جایی دندان های جلو میتونه حمایت لب ها را عوض کنه و در نتیجه نسبت بینی به لب و چانه متفاوت دیده بشه. این تفاوت ظاهری با کوچک شدن واقعی بینی یکی نیست.
تغییر موقعیت لب ها با تغییر خود بینی فرق دارد
تغییر لب بالا میتونه زاویه بین لب و پایه بینی را عوض کنه. به همین دلیل، هنگام طراحی بینی باید مشخص باشه لب ها قرار است در چه موقعیتی قرار بگیرن. مقدار این تغییر برای هر فرد متفاوته و از روی عکس یا مقدار کجی دندان به تنهایی قابل پیش بینی نیست. [1]
اگر میخوای بدانی کدام بخش های چهره ممکنه با درمان تغییر کنند، تاثیر ارتودنسی بر فرم صورت را بخون. برای تصمیم درباره بینی، تمرکز اصلی روی موقعیت لب بالا، چانه و تغییرات باقی مانده درمانه.
اگر قرار باشد دندان کشیده شود، چه چیزی مهم است؟
مهم اینه که بعد از کشیدن دندان، فضا چطور بسته بشه و دندان های جلو چقدر جابه جا بشن. صرف شنیدن عبارت «درمان کشیدنی» برای تعیین زمان عمل بینی کافی نیست.
مرور پژوهش ها نشان داده درمان های کشیدنی میتونن با تغییر موقعیت لب و زاویه لب و بینی همراه باشن؛ اما قطعیت شواهد بسیار پایین بوده و نمیشه مقدار تغییر صورت یک فرد را از میانگین مطالعات پیش بینی کرد. [1] اگر جراحی زیبایی بینی هم در برنامه ات هست، پیش از تعیین تاریخ عمل، طرح کشیدن دندان در ارتودنسی و حرکت دندان های جلو را با هر دو درمانگر مطرح کن.
اگر جراحی فک لازم باشد، ترتیب عمل بینی چه تغییری میکند؟
در درمان مرحله ای، اول فک اصلاح میشه و بعد از فروکش کردن تورم و قابل ارزیابی شدن نتیجه، درباره عمل بینی تصمیم میگیرن. این ترتیب به ویژه وقتی حرکت مهم فک بالا در برنامه است اهمیت داره، چون موقعیت پایه بینی و لب هم میتونه تغییر کنه. [2]
مسیر رایج شامل ارتودنسی پیش از جراحی فک و ادامه ارتودنسی پس از آن است. بنابراین «اول فک، بعد بینی» به معنی حذف ارتودنسی یا انجام جراحی فک قبل از شروع همه درمان های دندانی نیست. [3]
جراحی فک بالا و پایین یک اثر یکسان ندارند
جراحی فک بالا میتونه مستقیما پایه بینی و بافت های اطراف آن را تغییر بده؛ جراحی فک پایین بیشتر از راه تغییر موقعیت چانه، تناسب بینی در نیم رخ را عوض میکنه. برای همین، نام کلی «جراحی فک» کافی نیست و باید نوع، جهت و مقدار جابه جایی در طراحی بینی در نظر گرفته بشه. [2]
در بزرگسالان، نباید انتظار داشت ارتودنسی معمول دندانی به تنهایی جای جراحی لازم برای اصلاح ناهنجاری اسکلتی را بگیره. تشخیص دندانی یا فکی بودن مشکل با معاینه و مدارک لازم انجام میشه. مسیر این درمان در راهنمای ارتودنسی و جراحی فک توضیح داده شده. [3]
اگر گسترش اسکلتی فک بالا، یعنی افزایش عرض فک باریک، در برنامه ات هست، آن را هم به جراح بینی بگو. این درمان با مرتب کردن صرف دندان ها تفاوت داره و روش انجام آن باید در برنامه مشترک مشخص باشه. [9]
آیا جراحی فک و بینی همیشه باید جدا انجام شوند؟
نه؛ برای بعضی بیماران، جراحی همزمان فک و بینی هم امکان پذیره. انتخاب این روش به مقدار و جهت حرکت فک، شرایط بینی و برنامه تیم جراحی بستگی داره. وجود براکت به تنهایی مشخص نمیکنه دو جراحی باید همزمان باشند یا جدا. [2]
مزیت مسیر مرحله ای اینه که جراح، بینی را پس از مشخص شدن اثر اصلاح فک ارزیابی میکنه. اگر روش همزمان پیشنهاد شده، از تیم بپرس تغییر فک در طراحی بینی چطور لحاظ میشه و چرا این روش برای شرایط تو انتخاب شده.
اگر نمیدونی درمانت فقط دندانیه یا ممکنه به تغییر مهم لب و فک منجر بشه، معاینه ارتودنسی دکتر نبی به مشخص شدن این بخش از برنامه کمک میکنه. زمان جراحی بینی باید با جراح بینی هم هماهنگ بشه.
آیا میشود حین ارتودنسی عمل بینی انجام داد؟
بله، در بعضی بیماران میشه حین ارتودنسی عمل بینی انجام داد. اگر جراحی فک در برنامه نیست و تغییر مهمی در موقعیت لب ها باقی نمونده، ممکنه لازم نباشه تا پایان تمام جلسات ارتودنسی صبر کنی. زمان مناسب باید با بررسی طرح ارتودنسی و وضعیت بینی تعیین بشه.
دو موضوع را جدا کن: آیا از نظر جراح و تیم بیهوشی امکان عمل با دستگاه داخل دهان وجود داره؟ و آیا از نظر تناسب صورت، زمان مناسبی برای طراحی بینی است؟ ممکنه وجود براکت مانع فنی عمل نباشه، اما تغییرات مهم لب یا فک باعث بشن جراحی به زمان دیگری موکول بشه.
براکت ثابت، الاینر و پلاک متحرک چه تفاوتی دارند؟
براکت به دندان چسبیده، اما الاینر و پلاک متحرک قابل برداشتن هستند. کاربردشان هم متفاوته؛ این تفاوت برای برنامه روز عمل و شروع دوباره استفاده اهمیت داره. [4]
- براکت ثابت: قطعات چسبیده به دندان و سیم، دندان ها را حرکت میدن. تعیین وقت عمل بینی به خودی خود به معنی لزوم باز کردن براکت نیست؛ اگر تغییری در سیم یا کش لازم باشه، باید با درمانگر هماهنگ بشه.
- الاینر شفاف: پلاک متحرکیه که با تعویض مرحله ای، دندان ها را حرکت میده. قبل از عمل مشخص کن چه زمانی آن را خارج کنی و چه زمانی استفاده را از سر بگیری؛ برنامه تعویض پلاک ها را خودسرانه تغییر نده.
- پلاک متحرک و نگهدارنده: بعضی پلاک ها برای حرکت دندان یا اصلاح نحوه قرار گرفتن دندان ها روی هم هستند؛ نگهدارنده یا ریتینر، نتیجه درمان را حفظ میکنه. برای این وسایل هم دستور خارج کردن و استفاده دوباره را بگیر.
در ارزیابی پیش از بیهوشی، وجود براکت، سیم، کش و هر وسیله متحرک داخل دهان را اعلام کن. راهنمای کالج سلطنتی متخصصان بیهوشی هم بر اطلاع دادن درباره پلاک متحرک و کش ها تاکید داره. [8]
برای انتخاب بین ارتودنسی ثابت و ارتودنسی نامرئی، اول نیاز درمانی دندان ها را در نظر بگیر. متحرک بودن دستگاه، به تنهایی دلیل مناسب تر بودن آن برای کسی که عمل بینی در پیش داره نیست.
بعد از عمل بینی چه زمانی میتوان ارتودنسی را شروع یا ادامه داد؟
بعد از عمل بینی، زمان معاینه یا تنظیم دستگاه را جدا از کارهایی مثل نصب براکت و کشیدن دندان بپرس. نوع جراحی، روند ترمیم و میزان باز کردن دهان یا کنار زدن لب بالا تعیین میکنه چه زمانی هر کار قابل انجامه. یک تاریخ واحد برای همه این ویزیت ها مناسب نیست.
قبل از ویزیت، به جراح بینی بگو چه کاری داخل دهان انجام میشه؛ فقط نپرس «ارتودنسی مجازه؟». درمانگر ارتودنسی هم باید از محدودیت های جراح باخبر باشه تا زمان و شیوه جلسه را تنظیم کنه. به خصوص اگر کشیدن دندان یا جلسه طولانی در پیش داری، هماهنگی را به روز مراجعه موکول نکن.
پس از رینوپلاستی، یعنی جراحی تغییر شکل بینی، کم شدن ورم اولیه با مشخص شدن شکل نهایی بینی یکسان نیست و مراقبت ها برای هر بیمار تنظیم میشن. [5] برداشتن آتل به تنهایی مجوز تمام کارهای دندانپزشکی نیست؛ باقی ماندن مقداری ورم هم به معنی لزوم تعطیل کردن همه ویزیت ها تا پایان ترمیم نیست.
بین ارتودنسی و عمل بینی چقدر فاصله لازم است؟
فاصله مناسب به مرحله درمان بستگی داره: بعد از ارتودنسی، تغییرات باقی مانده لب و دندان مهم اند؛ بعد از جراحی فک یا بینی، ترمیم هم باید در نظر گرفته بشه. برای همین، عددهایی مثل «3 ماه» یا «6 ماه» بدون مشخص بودن نوع درمان، پاسخ قابل اتکایی برای همه نیستند.
بعد از پایان ارتودنسی
برداشتن براکت، به تنهایی معیار تعیین تاریخ عمل بینی نیست. اگر حرکت اصلی دندان های جلو تمام شده، جراح میتونه تناسب بینی را با موقعیت فعلی لب و چانه بررسی کنه. پیش از رزرو عمل، از درمانگرت بپرس آیا تغییر دیگری باقی مونده که برای طراحی بینی مهم باشه.
برای مشاوره بینی لازم نیست صبر کنی استفاده از ریتینر تمام بشه. نگهدارنده برای حفظ نتیجه ارتودنسی استفاده میشه؛ برنامه آن را خودسرانه قطع نکن و درباره استفاده در روز عمل و دوره بعد از آن دستور مشخص بگیر.
بعد از جراحی فک
بعد از جراحی فک، زمان عمل بینی باید پس از ارزیابی ترمیم و نتیجه فک تعیین بشه؛ کمتر شدن ورم ظاهری به تنهایی کافی نیست. در ویزیت پیگیری، از جراح فک بپرس آیا فرم پایه بینی و لب برای طراحی قابل ارزیابی شده، ادامه ارتودنسی تغییر مهمی ایجاد میکنه و محدودیت جراحی دیگری باقی مونده یا نه. [2]
اگر مشکل تنفسی بینی داشته باشی، اولویت چیست؟
اگر گرفتگی مداوم بینی یا مشکل تنفسی داری، ارزیابی گوش و حلق و بینی را تا پایان ارتودنسی عقب ننداز. اول باید علت مشکل معلوم بشه؛ وجود انحراف تیغه بینی به تنهایی به معنی نیاز قطعی به عمل نیست. درمان بر اساس علائم و یافته های معاینه انتخاب میشه. [6]
جراحی اصلاح تیغه بینی با جراحی زیبایی بینی یک هدف یکسان نداره، هرچند ممکنه در یک برنامه درمانی ترکیب بشن. اگر درمان عملکرد بینی لازم باشه، زمان آن باید در کنار برنامه دندان و فک تعیین بشه. ارتودنسی معمول دندانی را هم نباید جایگزین بررسی علت انسداد بینی دونست.
قبل از تصمیم نهایی این سوال ها را بپرس
مدارک قبلی دندان و فک، تاریخ و نوع جراحی بینی قبلی و هدفت از تغییر چهره را همراه داشته باش. برای هماهنگی دو درمان، جواب این سوال ها باید روشن باشه:
- مشکل من فقط مربوط به دندان هاست یا موقعیت استخوان فک هم نیاز به اصلاح داره؟
- کدام حرکت دندان یا تغییر فک ممکنه موقعیت لب بالا و تناسب بینی را عوض کنه؟
- آیا جراحی فک یا افزایش عرض فک بالا در برنامه هست؟
- جراح بینی برای طراحی، نتیجه کدام مرحله از درمان را باید ببینه؟
- بعد از عمل، از چه زمانی معاینه کوتاه، تنظیم دستگاه و کار طولانی داخل دهان مجازه؟
- روز عمل با کش، الاینر یا نگهدارنده چه کنم و چه زمانی استفاده را از سر بگیرم؟
اگر هنوز تفاوت مشکل دندانی و فکی یا روش های درمان برات روشن نیست، راهنمای ارتودنسی و انواع روش های آن کمک میکنه سوال های مشاوره را دقیق تر مطرح کنی.
اگر هنوز در سن رشد هستی، تمام شدن رشد صورت هم در تصمیم برای جراحی زیبایی بینی اهمیت داره؛ سن شناسنامه ای به تنهایی کافی نیست. [7] از طرف دیگر، احساس بزرگ بودن بینی به تنهایی دلیل نیاز به ارتودنسی یا جراحی فک نیست. اول باید مشخص بشه هر درمان قرار است کدام مشکل واقعی را حل کنه.
نظرها و پرسشها