کراس بایت چیست؟ درمان در کودکان و بزرگسالان

کراس بایت دندان چه شکلیه و چه انواعی داره؟

در حالت معمول، دندان های جلوی بالا کمی جلوتر از دندان های پایین بسته میشن و دندان های عقبی بالا کمی بیرون تر قرار میگیرن. در کراس بایت این رابطه در یک یا چند دندان برعکس میشه. پس فقط صاف بودن دندان های هر ردیف کافی نیست؛ نحوه تماس دو ردیف هم مهمه. ^[1]

• کراس بایت قدامی: یک یا چند دندان جلوی بالا، پشت دندان های جلوی پایین بسته میشن.
• کراس بایت خلفی: دندان های عقبی بالا به جای قرار گرفتن کمی بیرون تر، داخل دندان های عقبی پایین قرار میگیرن.
• یک طرفه یا دو طرفه: این عبارت ها میگن مشکل در یک سمت دهانه یا هر دو سمت؛ لزوما شدت مشکل را مشخص نمیکنن.

یک حالت متفاوت هم وجود داره که دندان های عقبی بالا کاملا بیرون دندان های پایین قرار میگیرن و تماس جویدن مناسبی ندارن؛ به این حالت «بایت قیچی» هم گفته میشه. تشخیص نوع مشکل با معاینه است، نه فقط مقایسه لبخند با عکس اینترنتی. ^[1]

کراس بایت همون جلو بودن فک پایینه؟

نه لزوما. ممکنه فقط یک دندان بالا به سمت داخل روییده باشه و اندازه و موقعیت فک ها مناسب باشه. «آندربایت» معمولا برای جلو قرار گرفتن مجموعه دندان های جلوی پایین نسبت به بالا به کار میره؛ علتش میتونه دندانی یا مربوط به فک باشه. اگر مشکل به رابطه دو فک مربوطه، راهنمای درمان جلو بودن فک پایین در کودکان موضوع جداگانه ای را توضیح میده. ^{[1، 2]}

علت کراس بایت چیه و از کجا متوجهش بشی؟

شکل و اندازه ارثی فک ها، تفاوت رشد آنها، مسیر نامناسب رویش دندان و دیر افتادن بعضی دندان های شیری میتونن نقش داشته باشن. عادت طولانی مکیدن انگشت در کودکان هم یکی از عوامل قابل بررسیه؛ اما نمیشه علت همه موارد را به یک عادت نسبت داد. ^[1]

وقتی دهان به شکل معمول بسته میشه، داخل قرار گرفتن دندان بالا، جابه جا شدن فک به یک سمت یا برخورد آزاردهنده یک دندان، دلیل مناسبی برای معاینه است. فک را عمدا جلو یا کنار نبر تا شبیه عکس ها بشه. پزشک مسیر بسته شدن دهان، موقعیت دندان ها و رابطه فک ها را بررسی میکنه و در صورت نیاز عکس یا اسکن درخواست میده. ^[2]

کراس بایت کودکان چه زمانی باید بررسی بشه؟

وقتی متوجه مشکل شدی، برای ارزیابی اقدام کن؛ لازم نیست صبر کنی همه دندان های شیری بیفتن. توصیه انجمن ارتودنتیست های آمریکا اینه که اولین معاینه ارتودنسی حداکثر تا 7 سالگی انجام بشه، یا زودتر اگر نشانه ای وجود داره. معاینه در این سن به معنی شروع دستگاه برای همه کودکان نیست. ^[3]

اگر کودک برای روی هم گذاشتن دندان ها، فکش را به یک سمت میبره، بررسی را عقب ننداز. این جابه جایی ممکنه به تماس دندان ها مربوط باشه و با انحراف ثابت استخوان فرق داره. تصمیم درباره درمان زودهنگام یا پیگیری رشد، بعد از تشخیص گرفته میشه؛ مسیر کلی را در صفحه ارتودنسی کودکان بخون. ^{[2، 3]}

درمان کراس بایت بدون جراحی امکان پذیره؟

بله، در موارد دندانی و بسیاری از کودکان امکان درمان بدون جراحی وجود داره. انتخاب روش به علت مشکل، رشد باقی مانده و امکان حرکت دندان بدون آسیب به استخوان و لثه بستگی داره. ارتودنسی یعنی حرکت برنامه ریزی شده دندان ها برای اصلاح نظم و تماس آنها؛ اما برای هر نوع کراس بایت، یک دستگاه یکسان کافی نیست. ^{[2، 4]}

مرور کاکرین از اثربخشی دستگاه های ثابت و متحرک گسترش قوس بالا برای کراس بایت خلفی کودکان حمایت میکنه. با این حال، پهن تر شدن ردیف دندان ها با افزایش عرض استخوان فک یکسان نیست؛ سهم هر کدام به دستگاه و شرایط رشد بستگی داره. جزئیات این تفاوت را در راهنمای درمان تنگی فک بالا ببین. ^{[2، 4]}

درمان کراس بایت در بزرگسالان چطور انتخاب میشه؟

بزرگسال بودن به تنهایی دلیل جراحی نیست. اگر مشکل بیشتر مربوط به جای دندان ها باشه، ارتودنسی ثابت یا در فرد مناسب، ارتودنسی نامرئی با الاینر قابل بررسیه. حرکت لازم، وضعیت لثه و استخوان و امکان استفاده منظم از پلاک در انتخاب روش نقش دارن. ^{[1، 6]}

اگر استخوان فک بالا باریک باشه، ممکنه فقط مرتب کردن دندان ها کافی نباشه. در بعضی بزرگسالان میشه با دستگاهی که به کمک پیچ های کوچک به استخوان متصل میشه، فک بالا را پهن تر کرد. این روش برای همه مناسب نیست و هنوز درباره ماندگاری نتیجه آن در بلندمدت اطلاعات کافی نداریم. وقتی روش های بدون جراحی برای اصلاح مشکل فک کافی یا مناسب نباشن، درمان همراه جراحی فک بررسی میشه. ^{[5، 12]}

در نمونه واقعی اصلاح کراس بایت با الاینر در مطب، بیمار 34 ساله برای کراس بایت دندان جلو و نامرتبی دو فک درمان شده و مدت ثبت شده حدود 15 ماهه. این نتیجه مربوط به همان پرونده است؛ از شباهت عکس دندان ها نمیشه مناسب بودن همان روش یا زمان را برای تو نتیجه گرفت. ^[6]

اگر کراس بایت درمان نشه، چه اتفاقی میفته؟

بسته به نوع تماس، احتمال سایش دندان ها، آسیب بافت نگهدارنده دندان یا ادامه جابه جایی فک هنگام بستن دهان وجود داره. شدت و احتمال این مشکلات برای همه یکسان نیست؛ بی درد بودن هم به تنهایی نشانه بی اهمیت بودن تماس غیرطبیعی نیست. ^{[2، 4]}

با این حال، اینکه هر کراس بایتی حتما به جلو آمدن فک پایین یا جراحی منتهی میشه، درست نیست. هدف معاینه اینه که مشخص بشه درمان الان لازم است یا پیگیری دوره ای کافی خواهد بود؛ نمیشه این تصمیم را فقط از روی نام ناهنجاری گرفت. ^{[2، 5]}

مدت و هزینه درمان کراس بایت چقدره؟

مدت درمان کراس بایت به نوع مشکل بستگی داره. گاهی باید جای یک دندان اصلاح بشه؛ گاهی هم لازمه اول فک بالا بازتر بشه و بعد دندان ها مرتب بشن. اگر دستگاه باز کننده فک لازم باشه، معمولا بعد از رسیدن فک به عرض مناسب هم مدتی در دهان میمونه تا نتیجه حفظ بشه. پس فقط زمان باز شدن فک را نباید به حساب کل درمان گذاشت. ^{[2، 4]}

طبق راهنمای NHS، یک دوره ارتودنسی معمولا حدود 12 ماه تا 2.5 سال طول میکشه؛ اما از این بازه کلی نمیشه فهمید درمان کراس بایت تو دقیقا چقدر زمان میبره. موقع مشاوره بپرس: «زمانی که گفتید، فقط برای اصلاح کراس بایته یا تا پایان مرتب شدن دندان ها؟» پزشک بعد از معاینه میتونه زمان تقریبی هر مرحله را برات توضیح بده. ^[7]

هزینه هم به دستگاه، دامنه درمان و نیاز به مراحل جداگانه مثل گسترش فک یا جراحی وابسته است. جدول هزینه ارتودنسی برای برآورد اولیه کمک میکنه؛ پیش از شروع، مشخص کن عکس ها، دستگاه های کمکی و نگهدارنده در مبلغ پیشنهادی حساب شده اند یا جدا هستن.

بعد از اصلاح کراس بایت، چطور نتیجه حفظ میشه؟

تمام شدن حرکت دندان ها با پایان مراقبت یکی نیست. بعد از گسترش، ممکنه همان دستگاه مدتی برای تثبیت باقی بمونه؛ بعد از مرتب شدن دندان ها هم معمولا ریتینر یا نگهدارنده دندان تجویز میشه تا به حفظ جای دندان ها کمک کنه. برنامه هر مرحله را از درمانگر بگیر و با بهتر شدن ظاهر دندان ها، خودسرانه دستگاه را کنار نگذار. ^{[2، 8]}