ریتینر ارتودنسی چیست؟ انواع، مدت استفاده و مراقبت

بعد از باز شدن دستگاه ارتودنسی ثابت یا تمام شدن پلاک های ارتودنسی، باید برنامه نگهداری نتیجه رو جدی بگیری. موقع تحویل ریتینر، این 3 چیز باید برات روشن باشه: روزی چند ساعت ازش استفاده کنی، چطور تمیزش کنی و اگر جا نرفت یا خراب شد، با چه کسی تماس بگیری.

اگر پلاکت الان کامل روی دندان ها نمیشینه، درد واضح ایجاد میکنه یا سیم پشت دندانت جدا شده، با فشار جا نندازش و برای بررسی با مطب تماس بگیر. منتظر دیدن نامرتبی دندان ها نمون. ^[5]

ریتینر ارتودنسی چیست و چرا بعد از درمان لازم است؟

ریتینر ارتودنسی یا نگهدارنده دندان، وسیله اختصاصیه که بعد از مرتب شدن دندان ها ساخته میشه تا موقعیت جدیدشون حفظ بشه. به این بخش از درمان «فاز نگهداری» میگن؛ یعنی مراقبت از نتیجه بعد از پایان جابه جایی دندان ها با دستگاه ثابت یا الاینر، همون پلاک شفاف مرتب کننده دندان.

بعد از برداشتن نیروی ارتودنسی، استخوان و بافت های اطراف ریشه برای هماهنگ شدن با موقعیت تازه به زمان نیاز دارن. دندان ها در طول زندگی هم تحت تاثیر رشد، افزایش سن، فشار لب و زبان و تماس های دندانی تغییر میکنن. ریتینر احتمال جابه جایی ناخواسته دندان ها رو کمتر میکنه، اما هیچ روشی ثابت موندن کامل دندان ها رو برای همیشه تضمین نمیکنه. ^[2]

برای ساخت ریتینر متحرک، شکل و موقعیت دندان ها با قالب گیری یا اسکن ثبت میشه. بعد از آماده شدن پلاک، نشستن کامل اون روی دندان ها و روش گذاشتن و برداشتنش بررسی میشه. زمان تحویل و برنامه فاصله بین پایان درمان تا آماده شدن نگهدارنده رو از مطب بپرس؛ این فاصله نباید بدون برنامه بمونه. اگر درباره مسیر کلی درمان سوال داری، راهنمای انواع ارتودنسی دندان رو بخون.

انواع ریتینر ارتودنسی کدامند؟

نگهدارنده ها به 2 گروه ثابت و متحرک تقسیم میشن. در مطب دکتر نبی از ریتینر شفاف متحرک و ریتینر ثابت استفاده میشه. پلاک شفاف رو میتونی از دهان خارج کنی، اما نوع ثابت به پشت دندان ها چسبونده میشه.

ریتینر ثابت یا سیم پشت دندان

ریتینر ثابت یه سیم باریکه که با مواد مخصوص به پشت دندان ها چسبونده میشه و معمولا برای نگهداری دندان های جلوی یک فک به کار میره. محدوده اثرش به شکل سیم و محل اتصال اون بستگی داره؛ بنابراین داشتن سیم ثابت به معنی نگهداری همه دندان های یک فک نیست. چون خودت اون رو از دهان خارج نمیکنی، گذاشتنش به یادآوری روزانه وابسته نیست. ^{[2] [8]}

تمیز کردن زیر سیم به دقت بیشتری نیاز داره. جدا شدن بخشی از سیم هم همیشه واضح نیست و ممکنه یه دندان قبل از اینکه متوجه بشی حرکت کنه. برای همین وضعیت ریتینر ثابت باید در معاینه های دوره ای بررسی بشه.

ریتینر شفاف متحرک

ریتینر شفاف یه پلاک نازک و اختصاصیه که روی دندان ها قرار میگیره و معمولا همه دندان های یک فک رو میپوشونه. ممکنه اسم «اسیکس» رو هم برای بعضی از این نگهدارنده های شفاف بشنوی. ظاهرش زیاد جلب توجه نمیکنه و برای غذا خوردن و تمیز کردن خارج میشه.

متحرک بودن باعث میشه رعایت بهداشت راحت تر باشه؛ اما یه محدودیت هم داره: اگر پلاک رو طبق برنامه استفاده نکنی، احتمال حرکت دندان ها بیشتر میشه. پلاستیک شفاف هم ممکنه به مرور کدر، ساییده یا بدشکل بشه و نیاز به تعویض داشته باشه.

ظاهر ریتینر شفاف شبیه الاینره، اما کارش فرق داره: الاینر برای حرکت دادن دندان ها طراحی میشه و نگهدارنده برای حفظ موقعیت اونها. آخرین پلاک ارتودنسی رو هم فقط اگر درمانگرت اجازه داده، تا زمان تحویل ریتینر استفاده کن؛ خودت تصمیم نگیر که برای همیشه جای نگهدارنده بمونه.

ریتینر ثابت بهتر است یا ریتینر شفاف؟

هیچ کدوم برای همه بیماران بهترین نیستن. ریتینر ثابت نیاز به یادآوری برای گذاشتن نداره، اما تمیز کردنش سخت تره و فقط محدوده مشخصی از دندان ها رو نگه میداره. ریتینر شفاف معمولا همه دندان های یک فک رو میپوشونه و رعایت بهداشت باهاش راحت تره، ولی باید منظم استفاده بشه.

انتخاب ریتینر در تجربه مطب دکتر نبی

در تجربه مطب دکتر نبی، برای بیشتر بیماران ریتینر شفاف انتخاب اوله و ریتینر ثابت برای شرایط خاص در نظر گرفته میشه. خارج کردن پلاک شفاف، تمیز کردن دندان ها و بررسی ظاهر خود پلاک رو راحت تر میکنه. این رویکرد مطب به معنی برتری یک نوع ریتینر برای همه بیماران نیست.

در بعضی شرایط، از جمله برخی فاصله های بسته شده بین دندان ها، ممکنه ترکیب ریتینر ثابت و شفاف انتخاب بشه. اگر استفاده منظم از پلاک متحرک برات سخته، از ابتدا این موضوع رو بگو؛ برنامه نگهداری باید هم با نیاز دندان هات و هم با توان شما برای استفاده و رعایت بهداشت هماهنگ باشه.

آیا نوع ارتودنسی روی انتخاب ریتینر تاثیر دارد؟

بعد از پایان ارتودنسی ثابت، ارتودنسی نامرئی یا ارتودنسی ترکیبی هم معمولا مرحله نگهداری لازمه. روش قبلی درمان به تنهایی مشخص نمیکنه کدوم ریتینر مناسبته.

در درمان های همراه با جراحی فک هم نگهداری موقعیت دندان ها طبق طرح درمان ادامه پیدا میکنه؛ ریتینر دندانی جای مراقبت های بعد از جراحی رو نمیگیره.

نوع حرکت دندان ها، شکل ردیف دندان های هر فک و نحوه روی هم قرار گرفتن دندان های بالا و پایین در انتخاب ریتینر نقش دارن. برنامه فک بالا و پایین هم لزوما یکسان نیست.

ریتینر را روزی چند ساعت باید استفاده کرد؟

تعداد ساعت استفاده رو باید از نسخه خودت بگیری. بعضی بیماران از ابتدا فقط شب ها ریتینر میذارن و بعضی ها اول به استفاده تمام وقت نیاز دارن و بعد به برنامه شبانه میرسن. هیچ قانون یکسانی وجود نداره که همه حتما چند ماه یا چند سال، روزی 20 تا 22 ساعت پلاک بذارن. ^{[3] [6]}

جدول زیر تفاوت این برنامه ها رو نشون میده، نه یک نسخه مشترک برای همه:

ریتینر چند سال باید بماند؟

ریتینر یه زمان پایان ثابت و مشترک برای همه نداره. اگر میخوای دندان ها تا حد ممکن مرتب بمونن، ممکنه استفاده شبانه طولانی مدت یا حتی مادام العمر برات توصیه بشه؛ چون تغییر موقعیت دندان ها فقط مربوط به ماه های اول بعد از ارتودنسی نیست و با افزایش سن هم میتونه ادامه پیدا کنه. ^{[2] [3]}

«مادام العمر» معمولا به معنی استفاده تمام وقت همیشگی نیست. در خیلی از برنامه ها، ریتینر فقط موقع خواب استفاده میشه. همین طور منظور این نیست که یک پلاک یا یک سیم بدون کنترل و تعویض احتمالی تا آخر عمر سالم میمونه؛ نیاز به نگهداری طولانی مدته، اما خود وسیله ممکنه عوض بشه.

اگر قبل از ارتودنسی فاصله بین دندان ها داشتید

اگر قبل از درمان بین دندان هات فاصله بوده، احتمال باز شدن دوباره فضا باید در برنامه نگهداری دیده بشه. محل و علت فاصله و فشار زبان روی تصمیم نهایی اثر دارن. برای شناخت علت های این مشکل، راهنمای فاصله بین دندان ها رو ببین؛ وجود فاصله به تنهایی نسخه یکسانی برای نوع یا ساعت ریتینر ایجاد نمیکنه.

نحوه درست استفاده از ریتینر شفاف چیست؟

ریتینر شفاف باید بدون فشار غیرعادی روی دندان ها بشینه. با دست های تمیز و فشار ملایم انگشت ها جا بزنش؛ برای جا انداختنش گاز نگیر. موقع خارج کردن هم دو طرف پلاک رو به آرامی آزاد کن و فقط از یک گوشه نکش تا خم نشه. ^[3]

• پلاک رو طبق برنامه استفاده کن و برای غذا خوردن، جویدن آدامس، نوشیدنی به جز آب ساده و مسواک زدن از دهان خارجش کن.
• قبل از گذاشتن ریتینر، دندان ها رو تمیز کن تا مواد غذایی زیر پلاک نمونن.
• هر بار که ریتینر رو خارج میکنی، اون رو داخل جعبه مخصوص بذار؛ دستمال، جیب و سینی غذا از علت های رایج گم شدن یا دور انداختن پلاک هستن.
• ریتینر رو دور از آب داغ، بخاری و گرمای داخل خودرو نگه دار؛ تغییر شکل پلاستیک ممکنه باعث بشه دیگه درست روی دندان ها نشینه.
• اگر پلاک لبه تیز، ترک یا تغییر شکل داره، برای ادامه استفاده و زمان بررسی با مطب هماهنگ کن.

ریتینر شفاف را چطور تمیز کنیم؟

ریتینر رو بعد از خارج کردن با آب خنک یا ولرم آبکشی کن و روزانه با یه مسواک نرم جداگانه و شوینده ملایم مناسب ریتینر بشور. صابون مایع ملایم، در صورت سازگاری با جنس پلاک و آبکشی کامل، یکی از گزینه هاست. از خمیر دندان برای شستن پلاک شفاف استفاده نکن؛ مواد ساینده ممکنه سطحش رو خش دار و کدر کنن. ^[4]

• از آب داغ یا جوش استفاده نکن؛ گرما میتونه پلاستیک رو تغییر شکل بده.
• از سفید کننده، مواد شوینده قوی یا محلولی که برای ریتینر تایید نشده استفاده نکن.
• برای پاکسازی عمیق، فقط از محصول مخصوص ریتینر و طبق دستور سازنده یا پزشک استفاده کن.
• بعد از شستشو، جعبه نگهداری رو هم تمیز کن و نذار رطوبت و آلودگی داخل اون بمونه.
• اگر رسوب سخت، بوی ماندگار یا تغییر رنگ واضح ایجاد شده، روش تمیز کردن و نیاز به تعویض باید بررسی بشه.

نگهداری از ریتینر ثابت چطوریه؟

ریتینر ثابت دیده نمیشه، اما اطراف سیم و محل چسب اون میتونه لایه میکروبی و مواد غذایی جمع بشه. برای سالم موندن لثه، هم پشت دندان ها و هم زیر سیم باید تمیز بشن؛ فقط مسواک زدن سطح جلوی دندان ها کافی نیست. ^[4]

• روزی حداقل 2 بار پشت دندان های جلو و اطراف محل چسب سیم را با دقت مسواک بزن.
• زیر سیم رو هر روز با نخ دندان مناسب تمیز کن. فلاس تریدر، یعنی وسیله ای برای رد کردن نخ از زیر سیم، یا نخ مخصوص ارتودنسی میتونه این کار رو راحت تر کنه. روش درست رو در مطب یاد بگیر.
• یخ، ته دیگ خیلی سفت و خوراکی هایی که فشار مستقیم زیادی به سیم وارد میکنن گاز نزن.
• اگر با زبان احساس زبری، لق شدن یا جدا شدن سیم داشتی، برای معاینه اقدام کن.
• خونریزی مداوم لثه، بوی بد دهان یا تجمع جرم نشون میده که بهداشت و وضعیت سیم باید بررسی بشه.

اگر رد کردن نخ زیر سیم برات سخته، راهنمای مسواک و نخ دندان در ارتودنسی ثابت روش استفاده از ابزارهای کمکی رو توضیح میده. اطراف ریتینر هم باید بدون آسیب به لثه تمیز بشه.

هر چند وقت یک بار باید ریتینر شفاف را عوض کرد؟

ریتینر شفاف تاریخ تعویض یکسانی برای همه نداره. به جای تکیه به یک عدد مثل 1 تا 2 سال، سالم بودن پلاک و نشستن کامل اون روی دندان ها باید بررسی بشه. جنس و ضخامت پلاک، دندان قروچه، گرما و نحوه استفاده روی دوامش اثر میذارن. ^{[3] [4]}

ترک، سوراخ، لبه شکسته، لق شدن، تغییر فرم یا کامل جا نرفتن، دلیل بررسیه. کدر شدن به تنهایی ثابت نمیکنه که ریتینر دیگه کار نمیکنه؛ ممکنه به پاکسازی نیاز داشته باشه. اگر تغییر رنگ یا بو با تمیز کردن برطرف نمیشه، رسوب و سلامت خود پلاک باید بررسی بشه.

اگر ریتینر شفاف کامل روی دندان ها ننشیند چه کار کنیم؟

اگر بخشی از پلاک بالا میمونه، کامل جا نمیفته یا بین ریتینر و دندان فاصله دیده میشه، اون رو با گاز گرفتن یا فشار زیاد جا ننداز. علت میتونه حرکت دندان، تغییر فرم پلاک، شکستگی یا وجود مانع روی دندان باشه و باید بررسی بشه.

پلاکی که کامل میشینه و فقط کمی کیپه، با ریتینری که اصلا جا نمیره فرق داره. در حالت اول طبق برنامه تجویز شده استفاده کن و اگر احساس تنگی ادامه پیدا کرد، با مطب هماهنگ کن. درد واضح، بالا موندن یک طرف یا تغییر تماس دندان ها نیاز به بررسی داره؛ ریتینر رو به زور جا ننداز و خودت گرم یا تنظیمش نکن. ^[5]

اگر ریتینر شفاف گم شد یا شکست چه کار کنیم؟

همون روزی که متوجه گم شدن یا شکستن پلاک شدی، با مطب تماس بگیر تا زمان بررسی و برنامه موقت مشخص بشه. سرعت حرکت دندان ها در همه یکسان نیست و نمیشه گفت چند روز بدون ریتینر برای همه بی خطره. بهتره منتظر ظاهر شدن فاصله یا نامرتبی نمونی.

ریتینر شکسته رو با چسب خانگی تعمیر نکن و از پلاکی که لبه تیز، قطعه لق یا تغییر شکل داره استفاده نکن. اگر ریتینر یدکی داری، فقط وقتی جایگزینش کن که سالم باشه، کامل جا بره و درمانگرت استفاده از اون رو تایید کنه. ^[4]

اگر ریتینر ثابت جدا شد چه کار کنیم؟

جدا شدن سیم از حتی یه دندان باید در اولین فرصت بررسی بشه؛ حتی اگر درد نداری و ظاهر دندان ها هنوز عوض نشده. سیم جداشده ممکنه زبان رو اذیت کنه یا دیگه نتونه دندان رو نگه داره. موقع تماس بگو کدوم قسمت جدا شده و آیا ریتینر متحرک همراه هم داری. ^[2]

سیم رو نکش، نبر و با مواد خانگی نچسبون. اگر لبه اون تیزه، میتونی تا زمان مراجعه از موم ارتودنسی برای پوشوندن قسمت آزاردهنده استفاده کنی و برای چسبوندن مجدد یا تعویض سیم وقت بگیر.

اگر از ریتینر استفاده نکنیم چه اتفاقی می افتد؟

اولین نشانه ممکنه فقط سفت شدن پلاک باشه. بعد ریتینر کامل جا نمیره، فاصله های کوچیک باز میشن یا یکی از دندان های جلو کمی میچرخه. میزان و سرعت این تغییر رو نمیشه دقیق پیش بینی کرد.

• اگر حرکت کم باشه، درمانگر مشخص میکنه حفظ موقعیت فعلی کافیه یا اصلاح محدود لازمه. ساخت ریتینر جدید به تنهایی لزوما دندان رو به جای قبلی برنمیگردونه.
• اگر حرکت بیشتر شده باشه، ممکنه درمان محدود با الاینر یا دستگاه ثابت لازم بشه.
• جا انداختن ریتینر تنگ با فشار، جایگزین معاینه و طرح درمان نیست.

برای شناخت علت ها و راه های برخورد با این وضعیت، راهنمای برگشت دندان ها بعد از ارتودنسی رو بخون.

آیا برگشت دندان ها به معنی ضعف درمان ارتودنسی است؟

نه همیشه. کیفیت پایان درمان و تماس درست دندان های بالا و پایین روی ثبات اثر دارن؛ اما حتی بعد از درمان اصولی هم احتمال حرکت دندان ها صفر نیست. رشد، افزایش سن، بافت های اطراف دندان و استفاده نامنظم یا خراب شدن ریتینر هم میتونن نقش داشته باشن. ^[2]

اگر تغییری ایجاد شده، فقط از روی ظاهر نمیشه علت رو مشخص کرد. معاینه نشون میده مشکل از خرابی یا استفاده نامنظم ریتینره، یه حرکت جزئی طبیعی اتفاق افتاده یا به بررسی کامل تری نیاز داری.

هزینه ریتینر ارتودنسی چقدر است؟

هزینه ریتینر به نوع نگهدارنده، تعداد فک ها و اینکه اولین ریتینر یا پلاک جایگزین باشه بستگی داره. هزینه ساخت و پیگیری ممکنه در قرارداد ارتودنسی حساب شده باشه یا جدا دریافت بشه؛ باید شرایط قرارداد خودت رو بررسی کنی.

برای استعلام هزینه ریتینر، مشخص کن چه نوع ریتینری برات تجویز شده، برای یک فک یا هر دو فک لازمه و اولین نگهدارنده است یا جایگزین پلاک قبلی. بپرس مبلغ اعلام شده شامل قالب گیری یا اسکن، ساخت و بررسی جا رفتن پلاک هست یا این موارد جدا حساب میشن.

در مطب، هزینه ساخت ریتینر هر فک جدا محاسبه میشه؛ بنابراین اگر برای هر دو فک نگهدارنده لازم داری، مجموع هزینه رو بپرس. هزینه چسبوندن دوباره سیم ثابت هم لزوما با ساخت نگهدارنده جدید یکی نیست. اگر دندان ها حرکت کرده باشن، اول باید مشخص بشه فقط ریتینر تازه لازمه یا درمان محدود هم نیاز داری.