اگر برای معاینه ارتودنسی وقت گرفته ای و عکس جدید نداری، لازم نیست قبل از مراجعه خودت OPG، سفالومتری یا CBCT تهیه کنی. ابتدا معاینه انجام میشود و دکتر بر اساس سن، وضعیت دندان ها و فک و هدف درمان مشخص میکند کدام تصویر واقعا لازم است. اگر عکس یا اسکن قبلی داری، فایل آن را همراهت بیاور؛ ممکن است همان مدارک قابل استفاده باشند و نیازی به تکرار تصویربرداری نباشد.
جواب کوتاه: معاینه اولیه ارتودنسی را میتوان بدون تهیه عکس جدید انجام داد، اما برای تشخیص کامل و بستن طرح درمان ممکن است به OPG، لترال سفالومتری یا تصاویر دیگری نیاز باشد. نوع تصویر باید بعد از بررسی بالینی تعیین شود، نه با یک نسخه یکسان برای همه بیماران.
| مدرک | معمولا چه زمانی لازم میشود؟ | چه چیزی را نشان میدهد؟ |
|---|---|---|
| OPG یا پانورامیک | وقتی نمای کلی دندان ها، ریشه ها و فک ها برای تشخیص لازم باشد | تعداد و موقعیت دندان ها، دندان نهفته، وضعیت کلی ریشه ها و استخوان |
| لترال سفالومتری | برای بررسی رابطه فک ها، موقعیت دندان های جلو و بعضی طرح های درمان | نمای نیم رخ استخوان های صورت، رابطه فک بالا و پایین و زاویه دندان ها |
| فتوگرافی ارتودنسی | معمولا پیش از شروع، گاهی حین درمان و پس از پایان درمان | صورت، لبخند، بایت و وضعیت داخل دهان برای ثبت و مقایسه |
| اسکن داخل دهان | برای ثبت مدل سه بعدی دندان ها و طراحی بعضی دستگاه ها یا الاینرها | شکل و موقعیت دندان ها و نحوه قرار گرفتن دو فک روی هم |
| CBCT | فقط در موارد خاص و با تجویز دکتر | نمای سه بعدی از دندان، ریشه و استخوان در ناحیه مورد بررسی |
برای مراجعه اول ارتودنسی باید از قبل عکس تهیه کنیم؟
اگر فقط برای معاینه و مشاوره اولیه مراجعه میکنی، داشتن عکس جدید شرط انجام معاینه نیست. دکتر ابتدا صورت، بایت، دندان ها، لثه و وضعیت فک را بررسی میکند. بعد از این بررسی ممکن است OPG و لترال سفالومتری، فقط یکی از آنها یا تصویر دیگری برایت تجویز شود.
اگر هنگام رزرو نوبت، مطب با توجه به شرایط پرونده مشخصا از تو خواسته است عکس خاصی همراه داشته باشی، همان دستور را انجام بده. در غیر این صورت تهیه خودسرانه تصویر ممکن است باعث هزینه و تابش غیرضروری شود یا تصویری تهیه شود که برای سوال تشخیصی تو مناسب نیست.
عکس های قدیمی، گزارش رادیولوژی، فایل CBCT، اسکن داخل دهان و حتی تصاویر مربوط به درمان های قبلی را دور نریز. همه را در روز معاینه همراه داشته باش تا دکتر درباره قابل استفاده بودن آنها تصمیم بگیرد.
هر کدام از مدارک و عکس های ارتودنسی چه کاربردی دارند؟
عکس OPG یا پانورامیک
OPG یک تصویر کلی از هر دو فک و بیشتر دندان ها در یک نماست. این عکس میتواند به بررسی تعداد و موقعیت دندان ها، جوانه دندان های دائمی، دندان نهفته یا غایب و وضعیت کلی ریشه ها و استخوان کمک کند. با این حال OPG برای تشخیص دقیق همه پوسیدگی ها یا تمام مشکلات لثه کافی نیست و در صورت نیاز، معاینه یا تصاویر تکمیلی انجام میشود.
راهنمای رادیوگرافی انجمن ارتودنسی بریتانیا تاکید میکند که عکس پانورامیک نباید صرفا برای غربالگری همه مراجعه کنندگان گرفته شود و تجویز آن باید دلیل بالینی داشته باشد.[1]
لترال سفالومتری
لترال سفالومتری نمای نیم رخ سر و صورت است. دکتر با تحلیل این تصویر میتواند رابطه فک بالا و پایین، موقعیت دندان های جلو و بعضی ویژگی های اسکلتی را بررسی کند. این اطلاعات در برخی مشکلات فکی، درمان های مرتبط با رشد، استفاده از دستگاه های فانکشنال و طرح های درمانی که به جابه جایی قابل توجه دندان های جلو نیاز دارند اهمیت بیشتری دارد.
لترال سفالومتری برای تمام بیماران به صورت خودکار لازم نیست. اگر مشکل فقط محدود به دندان ها باشد و نتیجه تصویر تاثیری بر تصمیم درمانی نگذارد، ممکن است دکتر آن را تجویز نکند.[1]
فتوگرافی ارتودنسی
فتوگرافی ارتودنسی مجموعه ای از عکس های استاندارد صورت، لبخند و داخل دهان است. این تصاویر تابش اشعه ندارند و برای ثبت وضعیت اولیه، بررسی تقارن صورت، خط لبخند، تماس دندان ها و مقایسه تغییرات در طول درمان استفاده میشوند.
عکس موبایلی میتواند برای ارتباط اولیه مفید باشد، اما جای فتوگرافی استاندارد پرونده را نمیگیرد؛ چون زاویه، نور، فاصله دوربین و وضعیت قرار گرفتن سر باید در تصاویر مختلف قابل مقایسه باشد.
اسکن داخل دهان
اسکنر داخل دهانی بدون استفاده از اشعه، شکل دندان ها و رابطه دو فک را به صورت یک مدل سه بعدی ثبت میکند. این فایل میتواند برای اندازه گیری، نگهداری سابقه دیجیتال، طراحی الاینر شفاف و ساخت بعضی دستگاه های ارتودنسی استفاده شود.
در مطب دکتر نبی اسکن داخل دهان در صورت نیاز انجام میشود. کاربرد آن به نوع درمان بستگی دارد؛ برای مثال ممکن است در برنامه ریزی ارتودنسی ثابت، ارتودنسی نامرئی یا ارتودنسی کودکان بخشی از مدارک لازم باشد.
CBCT
CBCT نوعی تصویربرداری سه بعدی از دندان ها، ریشه ها و استخوان فک است. این تصویر برای همه بیماران ارتودنسی لازم نیست. در مواردی مانند تعیین موقعیت دقیق بعضی دندان های نهفته، بررسی ارتباط ریشه ها با ساختارهای اطراف، ارزیابی ناحیه ای از استخوان یا زمانی که تصاویر دو بعدی جواب کافی نمیدهند، ممکن است CBCT تجویز شود.
به دلیل استفاده از پرتو ایکس، میدان تصویربرداری باید تا حد ممکن محدود و انجام آن از نظر تشخیصی توجیه شده باشد. به همین دلیل بهتر است CBCT را فقط با نسخه و مطابق ناحیه ای که دکتر مشخص کرده است تهیه کنی.[2]
روند تهیه مدارک ارتودنسی چطور است؟
- معاینه اولیه: دکتر وضعیت صورت، فک، دندان ها، بایت و لثه را بررسی میکند.
- تجویز مدارک لازم: بر اساس یافته های معاینه مشخص میشود OPG، لترال سفالومتری یا تصویر دیگری لازم است یا نه.
- مراجعه به مرکز تصویربرداری: تصاویر رادیوگرافی را در مرکز رادیولوژی فک و صورت تهیه میکنی. نسخه دکتر را همراه داشته باش تا تصویر درست و با میدان مناسب گرفته شود.
- دریافت فایل دیجیتال: علاوه بر نسخه چاپی، لینک، فایل یا CD تصاویر و گزارش رادیولوژی را دریافت کن.
- تکمیل پرونده پیش از درمان: اگر تصمیم به شروع درمان گرفته شود، فتوگرافی، اسکن یا مدارک تکمیلی متناسب با روش درمان تهیه میشوند.
نکته عملی: نام و تاریخ تصویربرداری باید روی فایل مشخص باشد. فایل های اصلی را در تلفن همراه یا فضای ابری نگه دار؛ عکس گرفتن از روی نسخه چاپی معمولا کیفیت لازم برای تحلیل دقیق را ندارد.
عکس ارتودنسی تا چند ماه اعتبار دارد؟
برای عکس ارتودنسی یک تاریخ انقضای ثابت مثل 6 ماه وجود ندارد. قابل استفاده بودن تصویر به سن بیمار، زمان تهیه عکس، کیفیت فایل و تغییراتی که از آن زمان در دهان اتفاق افتاده بستگی دارد. رویش یا کشیدن دندان، درمان ریشه، جراحی، ضربه، تغییرات رشدی کودک و شروع یک درمان جدید میتوانند نیاز به تصویر تازه را بیشتر کنند.
حتی اگر عکس چند سال قبل را داری، آن را همراه بیاور. تصاویر قدیمی گاهی برای مقایسه روند رشد، وضعیت ریشه یا تغییر موقعیت دندان ها ارزشمند هستند. تصمیم درباره تکرار عکس باید بعد از دیدن تصویر قبلی و معاینه گرفته شود.
آیا برای کودک هم OPG و سفالومتری لازم است؟
نه، برای هر کودک و در هر سنی هر دو عکس لازم نیست. نوع تصویر به مرحله رویش دندان ها، مشکل فکی یا دندانی و تصمیمی که قرار است بر اساس عکس گرفته شود بستگی دارد. برای نمونه، بررسی دندان دائمی رویش نیافته ممکن است به OPG نیاز داشته باشد؛ در حالی که برای بعضی مشکلات مرتبط با رابطه فک ها، لترال سفالومتری اطلاعات مهم تری میدهد.
کودکان ممکن است در سال های رشد چند بار به دندانپزشک یا پزشک مراجعه کنند؛ بنابراین تصاویر قبلی را حتما همراه داشته باش تا از تکرار بی دلیل تصویربرداری جلوگیری شود. اصل کلی این است که عکس فقط زمانی تهیه شود که نتیجه آن بتواند بر تشخیص یا درمان تاثیر بگذارد.[1]
آیا عکس ارتودنسی در بارداری مجاز است؟
اگر باردار هستی یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از تصویربرداری حتما دکتر و مرکز رادیولوژی را مطلع کن. بر اساس اطلاعات آژانس بین المللی انرژی اتمی، میزان تابش رسیده به جنین در تصویربرداری دندان بسیار کم است و اگر عکس برای مراقبت درمانی ضروری باشد، با توجیه پزشکی و تنظیمات مناسب قابل انجام است.[3]
با این حال، تهیه مدارک روتین برای شروع یک درمان انتخابی ارتودنسی معمولا فوریت ندارد. دکتر میتواند با توجه به زمان درمان و فایده تصویر تصمیم بگیرد آن را اکنون انجام دهد یا به بعد موکول کند. خودت بدون مشورت، یک تصویر ضروری را لغو نکن و برای تهیه عکس غیرضروری نیز عجله نداشته باش.
هزینه عکس ها و مدارک ارتودنسی چقدر است؟
هزینه ثابتی برای همه بیماران وجود ندارد؛ چون ممکن است یک نفر فقط به OPG نیاز داشته باشد و فرد دیگری به OPG، سفالومتری و فتوگرافی. مبلغ نهایی به نوع و تعداد تصاویر، تعرفه مرکز رادیولوژی، شهر و پوشش بیمه بستگی دارد و معمولا مستقیما به مرکز تصویربرداری پرداخت میشود.
برای اطلاع از مبلغ دقیق، بعد از دریافت نسخه با مرکز تصویربرداری تماس بگیر و تعرفه همان روز را بپرس. درباره هزینه اسکن داخل دهان نیز هنگام تشکیل پرونده سوال کن؛ چون ممکن است با توجه به نوع درمان، بخشی از خدمات مطب باشد یا هزینه جداگانه داشته باشد. این هزینه را با هزینه درمان ارتودنسی اشتباه نگیر.
پرونده ارتودنسی دیجیتال شامل چه چیزهایی است؟
در مطب دکتر نبی تصاویر رادیوگرافی، فتوگرافی ها، اسکن ها و اطلاعات درمان در پرونده دیجیتال ثبت میشوند. این پرونده به دکتر کمک میکند وضعیت اولیه را با مراحل بعدی مقایسه کند و روند درمان قابل پیگیری باشد. بهتر است خودت هم یک نسخه از فایل های اصلی رادیولوژی و گزارش ها را نگه داری؛ چون ممکن است در آینده برای مقایسه یا مراجعه به دندانپزشک دیگری لازم شوند.
چه سوال هایی را در جلسه مشاوره بپرسم؟
این سوال ها کمک میکنند بعد از دیدن مدارک، تصویر روشن تری از درمانت داشته باشی:
- مشکل اصلی من مربوط به دندان هاست، فک هاست یا هر دو؟
- کدام روش درمان برای من مناسب است و چرا؟
- آیا برای تکمیل تشخیص به تصویر دیگری نیاز دارم؟
- آیا در تصویر نشانه ای از دندان نهفته، تحلیل ریشه یا مشکل استخوان دیده میشود؟
- آیا در طرح درمان من کشیدن دندان در ارتودنسی مطرح است؟
- اگر دندان نهفته دارم، آیا به CBCT نیاز است؟
- درمان تقریبا چقدر طول میکشد و هر چند وقت یک بار باید مراجعه کنم؟