ریتینر ارتودنسی چیست؟ انواع، مدت استفاده و مراقبت

ریتینر ارتودنسی یا نگهدارنده ارتودنسی وسیله ایه که بعد از پایان درمان فعال، دندان ها رو در موقعیت جدید نگه میداره. بدون ریتینر، دندان ها ممکنه دوباره حرکت کنن؛ پس برداشتن براکت ها یا تموم شدن الاینرها به معنی پایان کامل درمان نیست و مرحله نگهداری باید طبق برنامه ادامه پیدا کنه.

ریتینر میتونه ثابت، شفاف متحرک یا از نوع هاولی باشه. نوع ریتینر، تعداد ساعت استفاده و مدت نگهداری برای همه یکی نیست و به وضعیت اولیه دندان ها، حرکت های انجام شده، سلامت لثه و میزان همکاری شما بستگی داره.

ریتینر ارتودنسی چیست و چرا بعد از درمان لازم است؟

ریتینر یه وسیله اختصاصیه که بعد از مرتب شدن دندان ها ساخته میشه تا نتیجه درمان رو نگه داره. به این بخش از درمان «فاز نگهداری» میگن؛ یعنی مرحله ای که بعد از درمان فعال با براکت یا الاینر شروع میشه.

بعد از برداشتن نیروی ارتودنسی، استخوان و بافت های اطراف ریشه برای هماهنگ شدن با موقعیت تازه به زمان نیاز دارن. دندان ها در طول زندگی هم تحت تاثیر رشد، افزایش سن، فشار لب و زبان و تماس های دندانی تغییر میکنن. ریتینر حرکت دندان رو به صفر تضمین نمیکنه، اما استفاده درست از اون احتمال جابه جایی ناخواسته رو کمتر میکنه. [2]

مرور کاکرین نشون داده که شواهد فعلی برای معرفی یک نوع ریتینر به عنوان بهترین انتخاب برای همه بیماران کافی نیست. به همین دلیل نسخه نگهداری باید با توجه به شرایط هر بیمار نوشته بشه. [1]

انواع ریتینر ارتودنسی کدامند؟

انواع اصلی نگهدارنده ارتودنسی شامل ریتینر ثابت، ریتینر شفاف متحرک و ریتینر هاولی هستن. هر کدوم محدوده نگهداری، مزایا و محدودیت های متفاوتی دارن.

ریتینر ثابت یا سیم پشت دندان

ریتینر ثابت یه سیم باریکه که با مواد مخصوص به پشت دندان های جلو چسبونده میشه. چون از دهان خارج نمیشه، نتیجه اون به یادآوری روزانه شما وابسته نیست؛ اما فقط دندان هایی رو نگه میداره که سیم به اونها وصل شده و کل قوس دندانی، یعنی همه دندان های یک فک، رو پوشش نمیده.

تمیز کردن زیر سیم به دقت بیشتری نیاز داره. جدا شدن بخشی از سیم هم همیشه واضح نیست و ممکنه یه دندان قبل از اینکه متوجه بشید حرکت کنه. برای همین وضعیت ریتینر ثابت باید در معاینه های دوره ای بررسی بشه.

ریتینر شفاف متحرک

ریتینر شفاف یه پلاک نازک و اختصاصیه که روی دندان ها قرار میگیره و معمولا همه دندان های یک فک رو میپوشونه. ظاهرش خیلی جلب توجه نمیکنه، برای غذا خوردن و تمیز کردن خارج میشه و تغییر فرم، ترک یا لق شدن اون رو زودتر میبینید.

متحرک بودن باعث میشه رعایت بهداشت راحت تر باشه؛ اما یه محدودیت هم داره: اگر پلاک رو طبق برنامه استفاده نکنید، احتمال حرکت دندان ها بیشتر میشه. پلاستیک شفاف هم ممکنه به مرور کدر، ساییده یا بدشکل بشه و نیاز به تعویض داشته باشه.

ریتینر هاولی

هاولی یه نگهدارنده متحرک با صفحه آکریلی و سیم فلزی جلوی دندان هاست. معمولا از پلاک شفاف بادوام تره و در بعضی موارد امکان تنظیم محدود داره، اما بیشتر دیده میشه و ممکنه روزهای اول روی تلفظ اثر بیشتری بذاره. انتخاب اون به طرح درمان شما بستگی داره.

ریتینر ثابت بهتر است یا ریتینر شفاف؟

هیچ کدوم برای همه بیماران بهترین نیستن. ریتینر ثابت همکاری روزانه نمیخواد، اما تمیز کردنش سخت تره و فقط محدوده مشخصی از دندان ها رو نگه میداره. ریتینر شفاف همه دندان های یک فک رو میپوشونه و رعایت بهداشت باهاش راحت تره، ولی باید منظم استفاده بشه.

انتخاب ریتینر در تجربه مطب دکتر نبی

در تجربه مطب دکتر نبی، برای بیشتر بیماران ریتینر شفاف انتخاب اوله؛ چون همه دندان های یک فک رو میپوشونه، خرابی اون راحت تر دیده میشه و تمیز کردن دندان ها هم ساده تره. این ترجیح به معنی «بهترین ریتینر برای همه» نیست و شرایط هر بیمار جداگانه بررسی میشه.

اگر قبل از درمان بین دندان هاتون فاصله وجود داشته، ممکنه ریتینر ثابت همراه با ریتینر شفاف براتون تجویز بشه. برای بیماری که نمیتونه نگهدارنده متحرک رو منظم استفاده کنه هم ریتینر ثابت قابل بررسیه؛ ولی وضعیت بهداشت و نیاز به نگهداری همه دندان های یک فک باید در تصمیم نهایی در نظر گرفته بشه.

آیا نوع ارتودنسی روی انتخاب ریتینر تاثیر دارد؟

فرقی نمیکنه دندان ها با کدوم روش مرتب شده باشن؛ بعد از پایان ارتودنسی ثابت، ارتودنسی نامرئی یا ارتودنسی ترکیبی معمولا مرحله نگهداری لازمه. در درمان های همراه با جراحی فک هم نگهداری بخش دندانی طبق طرح درمان انجام میشه. اگر هنوز درباره تفاوت روش ها سوال دارید، صفحه انواع ارتودنسی دندان مسیر هر درمان رو توضیح میده.

با این حال، نوع ریتینر ممکنه با توجه به دندان های حرکت داده شده، شکل قوس، تماس دندان های بالا و پایین و احتمال برگشت فرق کنه. پس فقط از روی ثابت یا نامرئی بودن درمان قبلی نمیشه نوع نگهدارنده رو تعیین کرد.

ریتینر را روزی چند ساعت باید استفاده کرد؟

تعداد ساعت استفاده رو باید از نسخه خودتون بگیرید. معمولا ریتینر شفاف در شروع دوره به صورت تمام وقت استفاده میشه و بعد از تایید ثبات دندان ها، برنامه به استفاده شبانه کاهش پیدا میکنه. زمان این تغییر برای همه یکی نیست؛ پس حتی اگر پلاک هنوز جا میره، ساعت استفاده رو خودسرانه کم نکنید. [3]

الگوی کلی استفاده از ریتینر شفاف به این شکله، اما نسخه نهایی باید با شرایط دندان های شما هماهنگ بشه:

ریتینر چند سال باید بماند؟

ریتینر یه زمان پایان ثابت و مشترک برای همه نداره. اگر میخواید دندان ها تا حد ممکن مرتب بمونن، ممکنه استفاده شبانه طولانی مدت یا حتی مادام العمر براتون توصیه بشه؛ چون تغییر موقعیت دندان ها فقط مربوط به ماه های اول بعد از ارتودنسی نیست و با افزایش سن هم میتونه ادامه پیدا کنه. [2] [3]

«مادام العمر» معمولا به معنی استفاده تمام وقت همیشگی نیست. در خیلی از برنامه ها، بعد از دوره اولیه ریتینر فقط موقع خواب استفاده میشه. زمان کاهش ساعت استفاده باید با معاینه و بررسی میزان کیپ بودن پلاک تعیین بشه.

اگر قبل از ارتودنسی فاصله بین دندان ها داشتید

اگر قبل از درمان بین دندان هاتون فاصله بوده، احتمال باز شدن دوباره فضا میتونه بیشتر باشه. در این شرایط ممکنه نگهداری طولانی تر یا ترکیب ریتینر ثابت و شفاف پیشنهاد بشه. محل فاصله، علت اون و فشار زبان روی تصمیم نهایی اثر دارن و نسخه همه بیماران یکی نیست.

نحوه درست استفاده از ریتینر شفاف چیست؟

ریتینر شفاف باید بدون فشار غیرعادی روی تمام دندان ها بنشیند. آن را با انگشت و از چند نقطه به آرامی جا بزنید و برای قرار دادن پلاک، روی آن گاز نگیرید.

• پلاک رو فقط در زمان های تعیین شده، معمولا برای غذا خوردن، نوشیدنی به جز آب و مسواک زدن، خارج کنید.
• قبل از گذاشتن ریتینر، دندان ها رو تمیز کنید تا مواد غذایی زیر پلاک نمونن.
• هر بار که ریتینر رو خارج میکنید، اون رو داخل جعبه مخصوص بذارید؛ دستمال، جیب و سینی غذا از علت های رایج گم شدن یا دور انداختن پلاک هستن.
• با ریتینر شفاف غذای سفت یا چسبنده نخورید و نوشیدنی داغ مصرف نکنید.
• اگر ریتینر لبه تیز، ترک یا تغییر شکل دارد، استفاده را خودسرانه ادامه ندهید و برای بررسی تماس بگیرید.

ریتینر شفاف را چطور تمیز کنیم؟

ریتینر رو بعد از خارج کردن با آب خنک یا ولرم آبکشی کنید و روزانه با یه مسواک نرم جداگانه و صابون مایع ملایم بشویید. خمیر دندان های ساینده میتونن سطح پلاک رو خش دار و کدر کنن. [4]

• از آب داغ یا جوش استفاده نکنید؛ گرما میتونه پلاستیک رو تغییر شکل بده.
• از سفید کننده، مواد شوینده قوی یا محلولی که برای ریتینر تایید نشده استفاده نکنید.
• برای پاکسازی عمیق، فقط از محصول مخصوص ریتینر و طبق دستور سازنده یا پزشک استفاده کنید.
• بعد از شستشو، جعبه نگهداری رو هم تمیز کنید و نذارید رطوبت و آلودگی داخل اون بمونه.
• اگر رسوب سخت، بوی ماندگار یا تغییر رنگ واضح ایجاد شده، روش تمیز کردن و نیاز به تعویض باید بررسی بشه.

نگهداری از ریتینر ثابت چطوریه؟

ریتینر ثابت دیده نمیشه، اما اطراف سیم و محل چسب اون میتونه پلاک میکروبی و مواد غذایی جمع بشه. برای سالم موندن لثه باید پشت دندان ها رو دقیق مسواک بزنید و زیر سیم رو هم تمیز کنید.

• روزی حداقل 2 بار پشت دندان های جلو و اطراف محل چسب سیم را با دقت مسواک بزنید.
• برای تمیز کردن زیر سیم از نخ دندان مناسب، فلاس تریدر یا ابزار پیشنهادی پزشک استفاده کنید.
• یخ، ته دیگ خیلی سفت و خوراکی هایی که فشار مستقیم زیادی به سیم وارد میکنن گاز نزنید.
• اگر با زبان احساس زبری، لق شدن یا جدا شدن سیم داشتید، برای معاینه اقدام کنید.
• خونریزی مداوم لثه، بوی بد دهان یا تجمع جرم نشون میده که بهداشت و وضعیت سیم باید بررسی بشه.

هر چند وقت یک بار باید ریتینر شفاف را عوض کرد؟

ریتینر شفاف زمان تعویض یکسانی برای همه نداره. با مراقبت مناسب ممکنه حدود 1 تا 2 سال دوام بیاره، اما دندان قروچه، نحوه تمیز کردن، ضخامت پلاک و تعداد ساعت استفاده میتونن عمر اون رو کوتاه یا بلند کنن.

ترک، سوراخ، لبه شکسته، لق شدن، تغییر فرم، کدر شدن شدید یا ننشستن کامل روی دندان ها از نشونه های نیاز به بررسی هستن. حتی اگر پلاک ظاهرا سالمه، بهتره میزان کیپ بودن اون در ویزیت های دوره ای کنترل بشه.

اگر ریتینر شفاف کامل روی دندان ها ننشیند چه کار کنیم؟

اگر بخشی از پلاک بالا میمونه، کامل جا نمیفته یا بین ریتینر و دندان فاصله دیده میشه، اون رو با گاز گرفتن یا فشار زیاد جا نندازید. علت میتونه حرکت دندان، تغییر فرم پلاک، شکستگی یا وجود مانع روی دندان باشه و باید بررسی بشه.

کمی احساس کیپ بودن با پلاکی که کامل میشینه با ریتینری که اصلا جا نمیره فرق داره. اگر درد واضح دارید، پلاک کامل نمیشینه یا چند شب از اون استفاده نکردید، خودسرانه ساعت استفاده رو بیشتر نکنید و با مطب تماس بگیرید.

اگر ریتینر شفاف گم شد یا شکست چه کار کنیم؟

در اولین فرصت با مطب تماس بگیرید. سرعت حرکت دندان ها در همه یکی نیست، اما اگر صبر کنید تا تغییر ظاهری ببینید، ممکنه ساخت ریتینر جدید سخت تر بشه.

ریتینر شکسته رو با چسب خانگی تعمیر نکنید. اگر پلاک قبلی دارید، فقط با تایید پزشک از اون استفاده کنید؛ چون ریتینر قدیمی ممکنه با موقعیت فعلی دندان ها هماهنگ نباشه.

اگر ریتینر ثابت جدا شد چه کار کنیم؟

جدا شدن سیم از حتی یه دندان باید بررسی بشه. ممکنه بخش جدا شده حرکت کنه، به زبان آسیب بزنه یا دیگه نتونه اون دندان رو نگه داره.

سیم رو نکشید، نبرید و با مواد خانگی نچسبونید. اگر لبه اون تیزه، میتونید تا زمان مراجعه از موم ارتودنسی برای پوشوندن قسمت آزاردهنده استفاده کنید و برای چسبوندن مجدد یا تعویض سیم وقت بگیرید.

اگر از ریتینر استفاده نکنیم چه اتفاقی می افتد؟

اولین نشانه ممکنه فقط سفت شدن پلاک باشه. بعد ریتینر کامل جا نمیره، فاصله های کوچیک باز میشن یا یکی از دندان های جلو کمی میچرخه. میزان و سرعت این تغییر رو نمیشه دقیق پیش بینی کرد.

• اگر جابه جایی خیلی کم باشه، گاهی با یه برنامه کنترل شده یا ساخت ریتینر تازه مدیریت میشه.
• اگر حرکت بیشتر شده باشه، ممکنه درمان محدود با الاینر یا براکت لازم بشه.
• جا انداختن ریتینر تنگ با فشار، جایگزین معاینه و طرح درمان نیست.

برای شناخت علت ها و راه های برخورد با این وضعیت، راهنمای برگشت دندان ها بعد از ارتودنسی را بخوانید.

آیا برگشت دندان ها به معنی ضعف درمان ارتودنسی است؟

نه همیشه. کیفیت پایان درمان، موقعیت ریشه ها و تماس درست دندان های بالا و پایین روی ثبات اثر دارن؛ اما حتی بعد از درمان اصولی هم احتمال حرکت دندان ها صفر نیست. رشد، افزایش سن، بافت های اطراف دندان و استفاده نکردن منظم از ریتینر هم میتونن نقش داشته باشن.

اگر تغییری ایجاد شده، فقط از روی ظاهر نمیشه علت رو مشخص کرد. معاینه نشون میده مشکل از خرابی یا استفاده نامنظم ریتینره، یه حرکت جزئی طبیعی اتفاق افتاده یا به بررسی کامل تری نیاز دارید.

هزینه ریتینر ارتودنسی چقدر است؟

هزینه ریتینر معمولا جدا از مرحله فعال مرتب کردن دندان ها محاسبه میشه. طبق تعرفه ثبت شده فعلی مطب، هزینه ساخت هر ریتینر 3.5 میلیون هست.

اگر برای هر دو فک به ریتینر نیاز داشته باشید، هزینه هر کدوم جداگانه محاسبه میشه. اگر ریتینر قبلی شکسته یا دندان ها حرکت کرده باشن، اول باید مشخص بشه ساخت نگهدارنده جدید کافیه یا به درمان دیگه ای نیاز دارید.