بهداشت ارتودنسی ثابت؛ آموزش مسواک و نخ دندان با براکت

اگر مسواک میزنی ولی هنوز کنار براکت غذا میمونه، اول زاویه و مسیر مسواک را بررسی کن؛ فشار بیشتر معمولا راه حل نیست. سه ناحیه راحت جا میمونن: لبه لثه، سطح دندان در دو طرف براکت و فاصله بین دندان ها. برای تمیز کردن هر کدام باید ابزار به همان سطح برسه. این راهنما مربوط به براکت و سیم ثابت است.^{[1، 4، 5]}

برنامه روزانه بهداشت ارتودنسی ثابت

حداقل 2 نوبت در روز مسواک بزن: یک بار درست قبل از خواب و یک بار دیگر در طول روز. هر روز هم بین دندان ها و زیر سیم را تمیز کن. در ارتودنسی ثابت، پاکسازی بعد از وعده های غذایی هم توصیه میشه؛ اگر تیم درمان برنامه مشخصی داده، همان را دنبال کن.^{[1، 2، 3]}

ترتیب پیشنهادی برای نوبت شب: اول بین دندان ها و زیر سیم را با نخ یا فرچه مناسب تمیز کن؛ بعد مسواک بزن. اگر ترتیب دیگری را دقیق انجام میدی، لزوما اشتباه نیست؛ کامل و روزانه انجام دادن مراقبت از ترتیب مهم تره. دهانشویه فلوراید، اگر توصیه شده، زمان جداگانه ای داره.^{[2، 5]}

برای مسواک حدود 2 دقیقه وقت بذار؛ با وجود براکت ممکنه رسیدن به همه سطوح بیشتر طول بکشه. تا وقتی یک ناحیه جا مانده، تمام شدن تایمر پایان کار نیست. بعد از مسواک شب هم چیزی نخور و اگر تشنه شدی آب ساده بنوش.^{[2، 3، 4]}

بعد از نوشابه، آبمیوه یا خوراکی اسیدی: اول دهان را با آب بشوی و حدود 1 ساعت تا مسواک فاصله بده. این فاصله برای تماس با اسید است؛ لازم نیست بعد از هر غذای معمولی یک ساعت صبر کنی.^[15]

چه وسایلی برای تمیز کردن دندان های ارتودنسی شده لازم داری؟

مسواک نرم و خمیردندان فلورایددار پایه مراقبت هستن؛ برای بین دندان ها و زیر سیم هم ابزار مناسب لازم داری. لازم نیست همه وسایل بازار را بخری. انتخاب را از جایی شروع کن که قرار است تمیز بشه.^{[3، 4، 5]}

روش صحیح مسواک زدن با براکت و سیم

برس باید به خود دندان و لبه لثه برسه، نه فقط به سطح فلزی براکت. از یک سمت دهان شروع کن و دندان به دندان جلو برو تا سطح بالای براکت، پایین آن، پشت دندان ها و سطح جونده جا نمونه.^{[1، 4]}

1. مسواک نرم را با فشار ملایم کنار لثه بذار. زاویه حدود 45 درجه و حرکت های کوتاه برای تمیز کردن محل اتصال دندان و لثه مناسبه.
2. برای تمیز کردن بالای براکت، برس را به طرف لبه براکت زاویه بده تا الیاف به سطح دندان برسن. بعد جهت را عوض کن و پایین براکت را تمیز کن.
3. روی براکت و قسمت های قابل دسترس زیر سیم را آرام مسواک بزن. برای رسیدن به دندان، سیم را با برس هل نده.
4. پشت دندان ها و سطح جونده دندان های عقب را تمیز کن. اگر دور دندان عقب بند، یعنی حلقه فلزی، داری، اطراف آن را هم جا ننداز.
5. لب را کنار بزن و در آینه نگاه کن. اگر گوشه یک براکت هنوز غذا مانده، همان نقطه را با زاویه درست یا فرچه مناسب تمیز کن.

مسواک معمولی بهتره، مخصوص ارتودنسی یا برقی؟

مسواک معمولی نرم هم قابل استفاده است. بعضی مسواک های مخصوص ارتودنسی برس V شکل دارن و ممکنه کار دور براکت را راحت تر کنن؛ مسواک برقی هم برای کسی که کنترل حرکت های دستی براش سخته، میتونه کمک کننده باشه. انتخاب خوب، مسواکیه که با آن همه سطوح را بدون فشار زیاد تمیز کنی؛ عنوان «مخصوص ارتودنسی» به تنهایی معیار کافی نیست.^{[2، 4]}

مسواک را معمولا هر 3 تا 4 ماه عوض کن؛ اگر الیاف زودتر باز یا فرسوده شدن، زودتر تعویضش کن.^[4]

نخ دندان را چطور از زیر سیم ارتودنسی رد کنیم؟

با سر سفت سوپرفلاس یا فلاس تردر، نخ را از فاصله بین سیم و سطح دندان رد کن. بعد نخ را آرام از محل تماس دو دندان عبور بده و به شکل C دور هر دندان حرکت بده. باید هر دو سطح روبروی هم تمیز بشن؛ صرف بیرون آمدن غذا کافی نیست.^[5]

سوپرفلاس و فلاس تردر چه فرقی دارن؟

سوپرفلاس یک سر سفت برای عبور از زیر سیم، یک بخش ضخیم تر و یک قسمت نخ معمولی داره. فلاس تردر یک حلقه پلاستیکی است که نخ معمولی را از زیر سیم رد میکنه؛ خودش دندان را تمیز نمیکنه. بعد از عبور دادن نخ، روش تمیز کردن بین دندان ها در هر دو انتخاب یکسانه:

1. سر سفت سوپرفلاس یا تردر حاوی نخ را از فضای بین سیم و دندان رد کن؛ نوک آن را به لثه فشار نده.
2. قسمت نخ معمولی را آرام از محل تماس دو دندان عبور بده. نخ را با ضربه به لثه نرسون.
3. نخ را به شکل C به سطح یک دندان بچسبان و آرام بالا و پایین ببر؛ کنار لثه، آن را با ملایمت کمی زیر لبه لثه هدایت کن، بدون فشار یا حرکت اره ای روی لثه.
4. همین کار را روی سطح دندان کناری انجام بده. سپس نخ را بدون گیر دادن به سیم خارج کن و سراغ فاصله بعدی برو.

اگر نخ در یک نقطه مرتب پاره میشه یا گیر میکنه، با زور ادامه نده؛ آن ناحیه باید بررسی بشه. برای فاصله تنگ هم فرچه بزرگ را به جای نخ فشار نده.^{[2، 5]}

فرچه بین دندانی را کجا و چطور استفاده کنیم؟

فرچه برای زیر سیم و کنار براکت مفیده. بین خود دندان ها هم فقط وقتی از آن استفاده کن که اندازه مناسب، با تماس ملایم برس و بدون زور عبور کنه. ممکنه برای زیر سیم و فاصله های بین دندان به اندازه های متفاوت نیاز داشته باشی.^{[1، 2]}

1. در آینه، فرچه را به فضای زیر سیم و کنار براکت هدایت کن.
2. با چند حرکت کوتاه و آرام، سطح دندان را تمیز کن؛ دسته را به سیم تکیه نده.
3. اگر فرچه گیر میکنه، سیم آن خم میشه یا باید آن را فشار بدی، اندازه یا مسیر را عوض کن. فرچه خیلی ریز هم اگر با سطح دندان تماس نداره، انتخاب مناسبی نیست.
4. بعد از استفاده فرچه را بشوی. زمان تعویض را از راهنمای محصول بگیر و فرچه آسیب دیده یا فرسوده را کنار بذار.

مثلا اگر زیر سیم تمیز شده ولی بین دو دندان غذا میمونه، مسواک زدن دوباره روی براکت مشکل را حل نمیکنه؛ باید به سطح بین همان دو دندان دسترسی پیدا کنی. فرچه ای که از زیر سیم رد شده، لزوما بین دندان ها را تمیز نکرده است.

واترجت در ارتودنسی چه کمکی میکنه؟

واترجت با جریان آب به خارج کردن غذا و کاهش پلاک اطراف دندان و لثه کمک میکنه. اگر رد کردن نخ از زیر سیم برات دشواره یا حرکت دستت محدود است، میتونه یکی از گزینه های پاکسازی بین دندانی باشه. اگر با ابزار فعلی خوب تمیز میکنی، خرید واترجت الزامی نیست.^{[5، 6، 17]}

از فشار پایین شروع کن و مسیر و نوع سری را مطابق راهنمای دستگاه انتخاب کن. واترجت جای مسواک را نمیگیره؛ درباره اینکه برای فاصله های دهانت هنوز به نخ یا فرچه نیاز داری، از دندانپزشک راهنمایی بگیر. داخل مخزن هم فقط موادی بریز که سازنده مجاز دانسته است.^[6]

کیت بهداشت ارتودنسی؛ چه چیزهایی واقعا به کار میاد؟

ارزش کیت در اینه که وسایل لازم، مخصوصا بیرون از خانه، دم دستت باشن. پیش از خرید، اندازه فرچه، نرمی مسواک و وجود وسیله عبور نخ را بررسی کن؛ تعداد بیشتر وسایل به معنی مناسب تر بودن کیت برای دهان تو نیست.

آینه کوچک برای دیدن گیر غذایی و مسواک مسافرتی برای محل کار یا مدرسه مفیدن. اگر وسایل مناسب را جداگانه داری، نیازی به خرید دوباره نیست. برای دیدن مجموعه آماده، لینک خرید کیت را بررسی کن و محتویات فعلی محصول را با نیازت تطبیق بده.

خمیردندان و دهانشویه مناسب ارتودنسی

برای بیشتر نوجوانان و بزرگسالان، خمیردندان فلورایددار با غلظت 1350 تا 1500 ppm انتخاب معمول است. ppm واحد غلظت فلوراید روی بسته است؛ فلوراید به مقاوم ماندن مینا در برابر پوسیدگی کمک میکنه. خمیردندان با فلوراید بالاتر را فقط با توصیه دندانپزشک مصرف کن. بعد از مسواک، کف اضافه را بیرون بریز و بلافاصله دهان را با آب نشوی.^{[2، 9]}

دهانشویه فلوراید را چه زمانی مصرف کنیم؟

اگر دهانشویه فلوراید برات توصیه شده، در زمانی جدا از مسواک، مثلا بعد از ناهار، استفاده کن. مصرف آن بلافاصله بعد از مسواک، فلوراید غلیظ تر خمیردندان را میشوید. تا 30 دقیقه بعدش چیزی نخور و ننوش؛ محلول را قورت نده و مقدار مصرف و محدودیت سنی روی محصول را رعایت کن.^[2]

کلرهگزیدین را هر روز استفاده کنیم؟

برای مراقبت روزانه، خودسرانه کلرهگزیدین را به برنامه اضافه نکن. این دهانشویه ضدعفونی کننده برای موارد مشخص و معمولا دوره کوتاه تجویز میشه و ممکنه باعث رنگ گرفتن دندان، تغییر مزه یا تحریک دهان بشه. اگر تجویز شده، مدت مصرف و فاصله آن با خمیردندان را طبق دستور دندانپزشک و راهنمای دارو رعایت کن.^{[7، 8]}

پلاک، خونریزی لثه و لکه سفید؛ کدام نشانه را جدی بگیریم؟

لایه نرم روی دندان نیاز به پاکسازی داره؛ خونریزی تکرارشونده یا لکه سفید تازه نیاز به بررسی هم داره. پلاک، لایه چسبنده میکروبی روی دندان است و ممکنه حتی وقتی غذای واضحی نمیبینی، کنار لثه یا براکت باقی مانده باشه. نبود درد هم سلامت دندان را ثابت نمیکنه.^{[5، 9، 10، 11]}

اگر موقع مسواک لثه خونریزی کرد، مسواک را قطع کنیم؟

به خاطر خونریزی، تمیز کردن دندان ها را کنار نذار؛ با فشار ملایم ادامه بده و برای بررسی علت با دندانپزشک هماهنگ کن. تجمع پلاک علت رایجیه، ولی ضربه نخ، فرچه نامناسب و مشکلات دیگر هم ممکنه نقش داشته باشن. خونریزی تکرارشونده یا تورم را صرفا «طبیعی بودن ارتودنسی» حساب نکن.^{[1، 11]}

اگر لثه متورم شده یا روی بخشی از دندان را گرفته، راهنمای ورم لثه در ارتودنسی کمک میکنه علت های احتمالی و مسیر بررسی را بشناسی.

لکه سفید دور براکت با مسواک پاک میشه؟

لکه سفید گچی تازه ممکنه نشانه از دست رفتن مواد معدنی مینا باشه؛ با مسواک محکم یا خراشیدن آن برطرفش نکن. ضایعه اولیه ممکنه با کنترل پلاک، فلوراید و اقدامات پیشگیرانه متوقف یا تا حدی بازسازی بشه، اما محو شدن کامل ظاهر لکه تضمین شده نیست. هر لکه سفیدی هم علت یکسانی نداره.^{[9، 10]}

برای بررسی لکه تازه تا پایان ارتودنسی صبر نکن. اگر پوسیدگی به ایجاد حفره رسیده باشه، مسواک و دهانشویه آن حفره را ترمیم نمیکنن.^{[9، 10]}

جرمگیری و درمان پوسیدگی در زمان ارتودنسی

جرم با مسواک برداشته نمیشه و پاکسازی حرفه ای لازم داره. فاصله جرمگیری برای همه یکسان نیست؛ مقدار جرم و وضعیت لثه تعیین کننده است. معاینه دندانپزشکی برای پوسیدگی و لثه را هم در طول درمان ادامه بده؛ صرف تنظیم سیم به معنی انجام معاینه کامل دندان ها نیست.^{[3، 5، 12]}

اگر دندانی پوسیده شده، درمان را تا باز کردن براکت ها عقب ننداز. محل و شدت پوسیدگی مشخص میکنه آیا ترمیم با دستگاه موجود ممکنه یا برای دسترسی باید بخشی از آن موقتا باز بشه؛ این کار با هماهنگی تیم درمان انجام میشه. درد متمرکز در یک دندان را هم بدون بررسی به فشار سیم نسبت نده.^[10]

بوی بد دهان یا زردی دندان با وجود مسواک از چیه؟

بوی بد مداوم: تمیز نشدن بین دندان ها، پلاک روی زبان، التهاب لثه و خشکی دهان از علت های احتمالی هستن. زبان را هم ملایم تمیز کن و اگر بو با اصلاح بهداشت باقی ماند، برای بررسی علت مراجعه کن. دهانشویه خوشبوکننده ممکنه فقط بو را موقتا بپوشونه.^[13]

زردی دندان: میتونه به پلاک، جرم یا رنگ سطحی مربوط باشه، اما از روی رنگ به تنهایی نمیشه علت را تشخیص داد. رنگ گرفتن کش دور براکت را هم با تغییر رنگ خود دندان اشتباه نگیر. به جای ساییدن دندان یا مصرف خودسرانه سفیدکننده، علت تغییر رنگ را در معاینه بپرس.

خوراکی ها چه اثری روی بهداشت دندان با براکت دارن؟

دفعات مصرف خوراکی و نوشیدنی شیرین مهمه؛ مثلا جرعه جرعه نوشیدن یک نوشیدنی شیرین در طول چند ساعت، دندان را بارها در معرض اسید تولید شده توسط باکتری ها قرار میده. میان وعده های شیرین مکرر را محدود کن؛ مسواک همه اثر این عادت را خنثی نمیکنه.^[9]

نوشیدنی های اسیدی، حتی اگر بدون قند باشن، میتونن به مینا آسیب بزنن؛ فاصله مسواک بعد از آنها را در برنامه ابتدای مقاله رعایت کن. برای انتخاب غذا و روش خوردن آن بدون آسیب به براکت، راهنمای تغذیه در ارتودنسی ثابت را ببین.^[15]

از کجا بفهمیم تمیز کردن دندان ها کافی بوده؟

در آینه لبه لثه، دو طرف براکت و دندان های عقب را بررسی کن. باقی ماندن غذا یعنی آن نقطه جا مانده؛ اما دیده نشدن غذا به معنی نبود پلاک نیست. برای پیدا کردن قسمت هایی که مرتب جا میندازی، قرص آشکارکننده پلاک میتونه با رنگی کردن پلاک کمک کنه؛ نحوه مصرف و محدودیت سنی محصول را از تیم درمان بپرس.^[16]

برای امتحان کردن تمیزی، ناخن، سوزن یا جسم تیز روی دندان نکش. در کودکان و نوجوانان هم فقط پرسیدن «مسواک زدی؟» کافی نیست؛ اگر انجام نخ یا فرچه براشون دشواره، برای یادگیری و اجرای درست کمکشون کن. بررسی خانگی جای معاینه را نمیگیره؛ پوسیدگی اولیه ممکنه علامت واضحی نداشته باشه.^{[2، 10]}

اگر هنوز درمان را شروع نکردی، توانایی انجام همین مراقبت ها را در انتخاب ارتودنسی ثابت در نظر بگیر. توضیح دیگر خطرات و راه های کاهش آنها در راهنمای عوارض ارتودنسی آمده است. اگر به جای براکت، پلاک شفاف متحرک داری، راهنمای استفاده و نگهداری الاینر مربوط به وسیله توست.

چه زمانی باید زودتر از نوبت بعدی مراجعه کنیم؟

برای درد موضعی مداوم، تورم واضح لثه، ترشح چرک یا لکه تازه روی دندان، منتظر تنظیم بعدی سیم نمان و با مطب تماس بگیر. تورم صورت یا تب نیاز به ارزیابی فوری دندانپزشکی داره؛ مشکل بلع یا تنفس همراه تورم، نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.^{[1، 10، 14]}

برای ناراحتی معمول بعد از تنظیم سیم، راهنمای درد ارتودنسی را بخون. اگر درد یا گیر کردن ابزار نمیذاره دندان را تمیز کنی، همان مشکل را با تیم درمان مطرح کن تا علت و روش مناسب بررسی بشه.