بند ارتودنسی چیست؟ کاربرد، درد و مراقبت از حلقه دور دندان

بند ارتودنسی چیست و چه کاربردی دارد؟

بند دور تاج دندان قرار میگیره؛ یعنی بخش بیرون از لثه، نه داخل دندان یا دور ریشه. ماده ای که حلقه را روی دندان نگه میداره «سمان» نام داره. این ماده فضای بین بند و سطح دندان را پر میکنه تا حلقه در جای خودش ثابت بمونه.^{[2, 5]}

روی بند میشه تیوب یا قلاب نصب کرد. تیوب، مجرای کوچکی برای عبور سیم است؛ بعضی دستگاه های کمکی هم به بند متصل میشن. بند در درمان ارتودنسی ثابت یک محل اتصال و تکیه گاهه، نه وسیله ای که به تنهایی دندان ها را مرتب کنه. حرکت دندان با نیروهای کنترل شده دستگاه انجام میشه.^{[1, 2]}

جای این قطعه در مجموعه درمان را میتونی در راهنمای ارتودنسی چیست و چگونه انجام میشه ببینی.

بند روی کدام دندان ها قرار میگیره و آیا برای همه لازمه؟

بند معمولا روی دندان های آسیاب بزرگ قرار میگیره؛ دندان 6، آسیاب بزرگ اول و دندان 7، آسیاب بزرگ دوم است. این شماره ها از خط وسط هر نیمه فک شمرده میشن. دندانی که قرار است بند داشته باشه باید به اندازه کافی رویش کرده باشه تا حلقه درست دور آن بنشینه.

در مطب دکتر نبی، برای دندان های 6 و 7 تقریبا همیشه از بند استفاده میشه، نه تیوبی که مستقیم روی سطح دندان چسبانده میشه. دلیل اصلی این انتخاب، حفظ اتصال در دندان های عقبه؛ چون این دندان ها هنگام جویدن غذا تحت فشار قرار میگیرن. دکتر نبی برای کاهش احتمال جدا شدن اتصال در این ناحیه، بند را ترجیح میده.

این انتخاب فقط برای نصب دستگاه کمکی نیست. با این حال، تیوب چسبیده به دندان هم روش قابل استفاده ایه. یک کارآزمایی روی نوجوانان، جدا شدن کمتر بند را گزارش کرده؛ در مطالعه دیگری روی بزرگسالان، تفاوت معنی داری دیده نشده. پس علت ترجیح بند در مطب مشخصه، اما لازم نیست همه بیماران در همه روش های درمانی حتما بند داشته باشن.^{[2, 3]}

تفاوت بند ارتودنسی با براکت، باکال تیوب و سپراتور

بند، حلقه دور دندان است؛ براکت روی سطح دندان میچسبه و تیوب مسیر عبور سیم را فراهم میکنه. تیوب هم میتونه روی بند قرار بگیره و هم مستقیم به دندان چسبانده بشه. بنابراین مقایسه دقیق تر، «بند دارای تیوب» با «تیوب چسبیده به دندان» است؛ این دو قطعه همیشه جدا از هم نیستن.^{[1, 2, 3]}

سپراتور قبل از نصب بند برداشته میشه؛ کش بین فکی هم وسیله جداگانه ای با برنامه استفاده مخصوص خودشه. برای شناخت قطعات چسبیده به سطح دندان، راهنمای براکت ارتودنسی را بخون.^{[1, 4]}

مراحل بندگذاری ارتودنسی چگونه است؟

بندگذاری شامل آماده کردن فضای لازم، انتخاب اندازه مناسب، ثابت کردن بند و کنترل تماس دندان هاست. آماده سازی با سپراتور ممکنه در جلسه جداگانه انجام بشه؛ اما امتحان اندازه و چسباندن حلقه معمولا بخش های یک جلسه بندگذاری هستن.^{[4, 5]}

1. ایجاد فضای لازم با سپراتور، در صورت نیاز

اگر تماس دندان ها برای عبور حلقه خیلی تنگ باشه، قبل از بندگذاری از جداکننده استفاده میشه. این فاصله فقط برای جا گرفتن ضخامت بند است. زمان برداشتن جداکننده را مطب مشخص میکنه؛ درباره مراقبت و افتادن آن، مقاله سپراتور ارتودنسی توضیح کامل تری داره.^[4]

2. انتخاب اندازه و امتحان کردن بند

اندازه بند باید با فرم دندان هماهنگ باشه. دندانپزشک آن را امتحان میکنه تا درست دور دندان بنشینه؛ نه لق باشه و نه با قرارگیری نامناسب به لثه فشار بیاره. در این مرحله ممکنه فشار یا حساسیت حس کنی؛ درد تیز را همان موقع بگو.

3. ثابت کردن بند با سمان مخصوص

بعد از آماده کردن دندان و بند، حلقه با سمان ثابت میشه و ماده اضافی اطراف آن پاک میشه. «گلس آینومر» نام یکی از گروه های سمان دندانپزشکیه که برای اتصال بند استفاده میشه. برخی از این مواد فلوراید آزاد میکنن، اما این ویژگی جای مراقبت روزانه از دندان را نمیگیره.^{[2, 5, 6]}

4. بررسی بستن دهان و اتصال دستگاه

قبل از پایان کار، تماس بند با دندان مقابل و وضعیت لثه بررسی میشه. اگر حس میکنی یک دندان زودتر از بقیه به فلز میخوره، همان موقع توضیح بده. اتصال سیم یا دستگاه کمکی ممکنه در همان جلسه یا مرحله دیگری انجام بشه؛ بندگذاری همیشه به معنی نصب همزمان تمام براکت ها نیست.

مدت بندگذاری: جاگذاری هر بند معمولا چند دقیقه زمان میبره، اما زمان کل جلسه به تعداد بندها، فضای بین دندان ها، امتحان اندازه ها و کارهای همراه بستگی داره. زمان استفاده از سپراتور را هم نباید با زمان نصب خود بند یکی حساب کرد.

ویدیو مراحل بندگذاری توسط دکتر نبی

در روال مطب، ابتدا برای دندان 6 سپراتور گذاشته میشه. بعد از بندگذاری آن، نوبت آماده سازی و بندگذاری دندان 7 میرسه؛ به شرطی که این دندان به اندازه کافی رویش کرده باشه. پس انجام نشدن همه بندها در یک جلسه، لزوما به معنی حذف دندان 7 از درمان نیست.

آیا بند ارتودنسی درد داره؟

هنگام جا زدن بند ممکنه فشار حس کنی و بعد از نصب هم دندان یا لثه کمی حساس باشه. ناراحتی خفیف در چند روز اول باید رو به کمتر شدن بره. درد شدید، درد رو به افزایش یا گیر کردن بند به دندان مقابل را نباید فقط به عادت کردن دهان نسبت داد.^[6]

اگر مسکن لازم داری، انتخاب آن باید با سن، بیماری های زمینه ای و داروهای دیگه ات سازگار باشه؛ از دندانپزشک یا داروساز راهنمایی بگیر. توضیح بیشتر درباره ناراحتی های شروع درمان در راهنمای درد ارتودنسی آمده است.^{[6, 7]}

بعد از بندگذاری چه مراقبت هایی لازم است؟

دو کار اصلی، تمیز نگه داشتن اطراف بند و جلوگیری از فشار نامناسب به آن است. محکم بودن حلقه به معنی مقاومت نامحدود در برابر خوراکی های سفت یا بی نیاز بودن از بهداشت نیست.^{[1, 6]}

چه زمانی میتونم غذا بخورم؟

زمان مجاز غذا خوردن را طبق دستور همان جلسه رعایت کن. قبل از خروج از مطب بپرس: «از چه ساعتی میتونم غذا بخورم؟» نوع سمان مصرفی مهمه؛ زمان درج شده در یک مقاله یا توصیه بیمار دیگری را جایگزین دستور خودت نکن.

برای وعده اول، بعد از زمان مجاز، غذای نرم مثل پوره، تخم مرغ نرم یا سوپ ولرم انتخاب کن. اگر دستور زمان خوردن را فراموش کردی، با مطب هماهنگ کن؛ با جویدن غذای سفت، محکم شدن بند را امتحان نکن.^{[1, 6]}

چه غذاهایی به بند فشار میارن؟

خوراکی های خیلی سفت و چسبنده، مثل یخ، آبنبات سفت و کارامل، ممکنه به اتصالات آسیب بزنن. سیب و هویج را خرد کن و با دندان ها پوست یا هسته خوراکی ها را نشکن. برای انتخاب غذا در روزهای حساسیت و ادامه درمان، راهنمای رژیم غذایی ارتودنسی ثابت را ببین.^[1]

اطراف حلقه و لثه را چطور تمیز کنم؟

با مسواک نرم و خمیردندان فلورایددار، محل رسیدن لبه بند به دندان و لثه را آرام تمیز کن؛ فقط روی فلز مسواک نکش. سطوح سمت گونه، سمت زبان و پشت آخرین دندان را هم فراموش نکن. زیر سیم و بین دندان ها باید با وسیله مناسب پاکسازی بشه.^{[1, 6]}

اگر سپراتور برداشته شده، داشتن بند به خودی خود به معنی ممنوع بودن نخ دندان نیست. از تیم درمان روش مناسب را یاد بگیر. اما اگر برای دندان دیگری هنوز سپراتور داری، در همان محل نخ نکش. نخ گیرکرده را با زور نکش و ابزار را زیر لبه بند فرو نبر.^[4]

روش کار با نخ مخصوص، وسیله عبور دادن نخ زیر سیم و برس کوچک بین دندانی در راهنمای بهداشت ارتودنسی ثابت توضیح داده شده است.

اگر بند ارتودنسی شل شد یا افتاد چه کار کنم؟

اگر حلقه روی دندان حرکت میکنه، یک لبه آن بلند شده یا بند افتاده، با مطب تماس بگیر؛ حتی اگر درد نداری. لازم نیست هر بند شل شده همان لحظه ترمیم بشه، اما زمان مراجعه را باید تیم درمان تعیین کنه، نه اینکه بدون اطلاع تا جلسه تنظیم بعدی صبر کنی.^[7]

بند هنوز به سیم یا دستگاه متصله

آن را نکش، نچرخان و برای جا زدن دوباره فشار نده. سیم را خودت نبر و از چسب خانگی استفاده نکن. تا دریافت راهنمایی، روی آن سمت غذای سفت نجو. موم فقط برای پوشاندن بخش آزاردهنده است؛ جای سمان را نمیگیره و بند را دوباره به دندان نمیچسبونه.^[7]

بند کاملا جدا و آزاد شده

اگر قطعه کاملا آزاد و در دسترس است و به سیم اتصال نداره، آن را از دهان بیرون بیار، در ظرف تمیز نگه دار و همراهت ببر. دوباره دور دندان نذارش. برای پیدا کردن قطعه در عقب حلق، انگشت یا ابزار داخل گلو نبر.^[7]

هنگام تماس بگو بند از کدام قسمت افتاده، هنوز به دستگاه متصله یا نه، و آیا درد یا تغییر در بستن دهان داری. عکس واضح از ناحیه، در صورت امکان، به توضیح مشکل کمک میکنه.

احتمال میدم بند را قورت داده باشم

اگر قطعه پیدا نمیشه و احتمال بلع وجود داره، همان روز راهنمایی پزشکی بگیر و مطب را هم مطلع کن. وجود قلاب یا سیم همراه، شکل قطعه و علائم در تصمیم پزشک مهم هستن. نداشتن درد به تنهایی کافی نیست که نتیجه بگیری قطعه حتما بی خطر دفع میشه.^{[8, 9]}

آیا بند باعث پوسیدگی دندان یا التهاب لثه میشه؟

پوسیدگی نتیجه قطعی بندگذاری نیست، اما اطراف حلقه میتونه محل جمع شدن پلاک باشه؛ همان لایه چسبنده میکروب ها روی دندان. تمیز نشدن این ناحیه یا شل شدن بند، نیاز به رسیدگی داره. سمان مناسب و فلوراید، جای مسواک و کنترل سلامت دندان را نمیگیرن.^{[5, 6]}

لثه کنار بند هم باید بررسی بشه. در یک مطالعه کوچک روی 24 بیمار، التهاب لثه اطراف بند در 3 ماه اول بیشتر از تیوب چسبیده به دندان بود. برای تو نکته عملی اینه که قرمزی و خونریزی مکرر اطراف حلقه را نادیده نگیری، حتی وقتی خود بند محکم است.^[10]

اگر لثه متورم یا دردناک شده، خونریزی ادامه داره یا مرتب در همان نقطه غذا گیر میکنه، موضوع را با دندانپزشک مطرح کن. برای تمیز کردن زیر حلقه، خودت بند را بلند نکن؛ اگر لازم باشه سطح زیر آن معاینه بشه، این کار در مطب انجام میشه.^{[6, 7]}

بند چه زمانی و چطور برداشته میشه؟

بند معمولا تا پایان مرحله فعال درمان روی دندان میمونه و در مطب با ابزار مخصوص برداشته میشه. اگر برای یک دستگاه کمکی استفاده شده باشه یا طرح درمان تغییر کنه، ممکنه زمان برداشتنش متفاوت باشه.

دندانپزشک با ابزار مخصوص برداشتن بند، اتصال حلقه را آزاد میکنه و آن را از دور دندان بالا میاره. ممکنه لحظه ای فشار حس کنی؛ این کار کشیدن دندان نیست. بعد، سمان باقی مانده از سطح دندان پاک و وضعیت دندان و لثه بررسی میشه.^{[5, 11]}

زمان خارج کردن بند را از روی صاف شدن دندان های جلویی تعیین نکن. حتی اگر ظاهر لبخند بهتر شده باشه، ممکنه هنوز به اتصال دندان های عقب نیاز باشه. بند را تا زمانی که دندانپزشک مشخص کرده نگه دار و برای بیرون آوردنش از ابزار خانگی استفاده نکن.