عقب بودن فک پایین در کودکان یکی از علت های شایع جلو دیده شدن دندان های بالاست، اما تنها علت نیست. ممکنه خود دندان های بالا به سمت بیرون متمایل باشن، فک بالا واقعا جلو باشه یا ترکیبی از این حالت ها وجود داشته باشه. تشخیص منشا مشکل مهمه، چون درمان هر کدوم فرق داره.
عقب بودن فک پایین با جلو بودن فک یا دندان های بالا چه فرقی داره؟
این 3 حالت ممکنه در ظاهر شبیه هم باشن، اما منشا یکسانی ندارن. گاهی فک بالا در جای طبیعی قرار داره و فقط به دلیل عقب بودن فک پایین، دندان های بالا جلوتر به نظر میرسن. اگر مسئله اصلی شما موقعیت خود دندان هاست، راهنمای جلو بودن دندان های بالا جزئیات بیشتری درباره نوع دندانی مشکل داره؛ تمرکز این صفحه روی عقب بودن فک پایین و کلاس 2 در سن رشد است.
| حالت احتمالی | توضیح ساده |
|---|---|
| جلو بودن دندان های بالا | خود دندان های جلویی بالا به سمت لب متمایل یا جلوتر از حد مناسب قرار گرفتن؛ بدون اینکه حتما فک بالا جلو باشه. |
| عقب بودن فک پایین | فک یا چانه پایین نسبت به فک بالا عقب تر قرار گرفته و همین اختلاف، دندان های بالا رو برجسته تر نشون میده. |
| جلو بودن واقعی فک بالا | استخوان فک بالا نسبت به پایه جمجمه یا فک پایین جلوتر قرار گرفته. این تشخیص فقط از روی ظاهر دندان ها قابل تایید نیست. |
ناهنجاری کلاس 2 و اورجت یعنی چی؟
کلاس 2 دندانی بر اساس رابطه دندان های عقبی تعریف میشه؛ «کلاس 2 اسکلتی» به رابطه استخوانی فک بالا و پایین اشاره داره. ممکنه کودک یکی از این حالت ها یا ترکیبی از هر دو رو داشته باشه. «اورجت» هم فاصله افقی بین لبه دندان های جلوی بالا و پایین است. پس کلاس 2 و اورجت زیاد یک مفهوم نیستن، هرچند اغلب همراه هم دیده میشن.
دیپ بایت موضوع دیگریه و به پوشاندن عمودی بیش از حد دندان های پایین توسط دندان های بالا گفته میشه. بعضی کودکان کلاس 2 همزمان دیپ بایت یا تنگی فک بالا هم دارن؛ به همین دلیل طرح درمان فقط با دیدن یک علامت مشخص نمیشه.
علت عقب بودن فک پایین و جلو دیده شدن دندان های بالا چیه؟
معمولا یک علت واحد وجود نداره. ژنتیک و الگوی رشد فک ها نقش مهمی دارن، اما موقعیت دندان ها و بعضی عادت های دوران کودکی هم میتونن ظاهر و رابطه دندان های جلو رو تغییر بدن.
- سابقه خانوادگی عقب بودن چانه یا ناهنجاری کلاس 2
- رشد کمتر یا موقعیت عقب تر فک پایین نسبت به فک بالا
- موقعیت جلوتر فک بالا در بعضی کودکان
- تمایل دندان های جلویی بالا به سمت بیرون
- مکیدن طولانی انگشت یا پستانک؛ به ویژه وقتی روی موقعیت دندان های جلو اثر گذاشته باشه
- تنفس دهانی یا انسداد مسیر بینی که باید علتش جداگانه بررسی بشه؛ تنفس دهانی به تنهایی تشخیص کلاس 2 نیست
از کجا بفهمیم کودک نیاز به بررسی ارتودنسی داره؟
از روی ظاهر صورت یا یک عکس خانگی نمیشه تشخیص قطعی داد، اما بعضی نشانه ها دلیل خوبی برای معاینه هستن. هرچه بیرون زدگی دندان های جلو بیشتر باشه و لب ها کمتر روی اونها رو بپوشونن، احتمال آسیب دندان های جلو در ضربه هم بیشتر میشه.[4]
- دندان های جلویی بالا به شکل واضح جلوتر از دندان های پایین قرار گرفتن
- کودک برای بستن لب ها روی دندان های جلو فشار میاره یا لب ها در حالت استراحت بسته نمیشن
- چانه در نمای نیم رخ عقب دیده میشه
- دندان های پایین موقع بستن دهان تا حد زیادی پشت دندان های بالا پنهان میشن
- کودک موقع گاز زدن یا جویدن مشکل داره
- دندان های جلویی بالا قبلا در اثر زمین خوردن یا ورزش ضربه دیدن
- در خانواده سابقه مشکل مشابه فکی وجود داره
عقب بودن فک پایین کودک چطور تشخیص داده میشه؟
تشخیص با معاینه صورت و داخل دهان شروع میشه. دندانپزشک وضعیت نیم رخ، بسته شدن لب ها، میزان اورجت، رابطه دندان های عقبی، دیپ بایت، عرض فک بالا و مرحله رویش دندان ها رو بررسی میکنه.
در صورت نیاز، عکس پانورامیک برای وضعیت دندان ها و عکس سفالومتری نیمرخ برای بررسی رابطه فک ها و جهت رشد درخواست میشه. عکس برداری باید بر اساس نیاز همون کودک انجام بشه؛ نه اینکه همه کودکان بدون معاینه یک نسخه ثابت بگیرن. جزئیات این بررسی ها در صفحه بررسی مدارک ارتودنسی توضیح داده شده.
آیا با فرستادن عکس در واتساپ میشه تشخیص داد؟
عکس صورت و دندان ها میتونه برای یک ارزیابی اولیه مفید باشه، اما تفاوت بین جلو بودن فک بالا، عقب بودن فک پایین و جلو بودن خود دندان ها با عکس موبایل قطعی نمیشه. برای تعیین زمان و نوع درمان، ویزیت ارتودنسی لازمه.
میتونید تصویر دندان ها و سن فرزندتون رو در واتساپ بفرستید. پاسخ اولیه جای معاینه حضوری و بررسی رشد رو نمیگیره.
بهترین سن درمان کلاس 2 در کودکان چه زمانیه؟
یک سن ثابت برای همه کودکان وجود نداره. انجمن ارتودنتیست های آمریکا توصیه میکنه اولین ارزیابی ارتودنسی حداکثر تا 7 سالگی انجام بشه، چون در این سن میشه روند رویش دندان ها و رشد فک ها رو زودتر شناخت.[1] با این حال، زمان استفاده از دستگاه فانکشنال معمولا بر اساس مرحله رشد اسکلتی و نزدیک بودن کودک به جهش رشد بلوغ تعیین میشه، نه فقط سن شناسنامه ای.[2] صفحه ارتودنسی اطفال هم روش های رایج درمان مشکلات دندانی و فکی در سن رشد رو معرفی میکنه.
آیا درمان باید از 7 سالگی شروع بشه؟
نه. 7 سالگی زمان بررسی اولیه است، نه نسخه ثابت برای شروع درمان. ممکنه کودک فقط هر چند ماه یک بار تحت نظر قرار بگیره تا درمان در زمان مناسب تری شروع بشه. برای جزئیات بیشتر میتونید راهنمای بهترین سن درمان رو بخونید.
چه زمانی ممکنه درمان زودتر شروع بشه؟
اگر بیرون زدگی دندان های جلو شدید باشه و خطر ضربه وجود داشته باشه، کودک به خاطر ظاهر دندان ها آزار ببینه یا مشکل دیگری نیاز به مداخله زودتر داشته باشه، درمان مرحله اول ممکنه زودتر شروع بشه. شواهد کاکرین نشون میده درمان زودهنگام دندان های جلوی برجسته میتونه احتمال ضربه جدید به دندان های جلو رو کم کنه، اما از نظر نتیجه نهایی بایت و جلو بودن دندان ها، همیشه از درمان یک مرحله ای در نوجوانی بهتر نیست.[3]
اگر الان درمان نکنیم چه اتفاقی میفته؟
هر کودک کلاس 2 به درمان فوری نیاز نداره و گاهی تحت نظر گرفتن، تصمیم درست تریه. اما رها کردن مشکل بدون ارزیابی هم منطقی نیست؛ چون با پایان رشد، امکان استفاده از بعضی روش های اصلاح رشد محدودتر میشه.
- اورجت زیاد و پوشش ناکافی لب میتونه خطر ضربه به دندان های جلو رو بیشتر کنه.
- اختلاف فکی یا دندانی ممکنه با رشد خودبه خود اصلاح نشه.
- در بعضی کودکان، ظاهر دندان ها یا نیم رخ روی اعتماد به نفس و روابط اجتماعی اثر میذاره.
- بعد از پایان رشد، اصلاح مشکل فکی شدید ممکنه به روش های متفاوتی نسبت به دوران رشد نیاز داشته باشه.
هدف معاینه زودهنگام، شروع عجولانه درمان نیست؛ هدف اینه که فرصت مناسب درمان از دست نره.
عقب بودن فک پایین کودک چطور درمان میشه؟ آیا جراحی لازمه؟
در خیلی از کودکان در حال رشد، درمان بدون جراحی انجام میشه. اگر مشکل اصلی رابطه کلاس 2 و عقب بودن فک پایین باشه، ممکنه از دستگاه های فانکشنال متحرک مثل تویین بلاک یا مونو بلاک، یا در بعضی شرایط از دستگاه های ثابت فانکشنال استفاده بشه. انتخاب دستگاه به وضعیت فک ها، دندان ها، رشد و میزان همکاری کودک بستگی داره.
دستگاه فانکشنال دقیقا چه کاری انجام میده؟
دستگاه فانکشنال هنگام بسته شدن دهان، فک پایین رو در موقعیت جلوتر نگه میداره و به اصلاح رابطه دندان های بالا و پایین کمک میکنه. بخشی از نتیجه از حرکت دندان ها و تغییر بایت به دست میاد و بخشی ممکنه به تغییرات رشدی مربوط باشه. مرورهای علمی نشون میدن اثر کوتاه مدت این دستگاه ها در اصلاح کلاس 2 قابل توجه است، اما بخش زیادی از تغییرات دندانیه و میزان تغییر اسکلتی بین کودکان فرق داره؛ بنابراین نباید «رشد قطعی و زیاد فک پایین» رو برای همه تضمین کرد.[5]
چه کودکانی کاندیدای مناسب فانکشنال هستن؟
فانکشنال بیشتر زمانی مطرح میشه که کودک هنوز ظرفیت رشد داشته باشه، رابطه کلاس 2 با جلو قرار گرفتن دندان های بالا نسبت به پایین دیده بشه و امکان استفاده منظم از دستگاه وجود داشته باشه. نزدیک بودن به جهش رشد بلوغ میتونه زمان موثرتری برای درمان باشه، اما سن شناسنامه ای به تنهایی کافی نیست.[2]
اگر بخش اصلی رشد گذشته باشه، اختلاف اسکلتی خیلی شدید باشه، مشکل عمدتا از جلو بودن واقعی فک بالا یا موقعیت دندان ها باشه، یا کودک نتونه طبق برنامه از دستگاه متحرک استفاده کنه، فانکشنال ممکنه انتخاب اصلی نباشه یا نتیجه محدودتری بده. این موارد «رد قطعی درمان» نیستن؛ نوع مشکل و گزینه جایگزین باید با معاینه و مدارک ارتودنسی مشخص بشه.
آیا بعد از فانکشنال، ارتودنسی ثابت یا نامرئی لازمه؟
اغلب دستگاه فانکشنال همه نامرتبی های دندان ها رو به تنهایی اصلاح نمیکنه. ممکنه بعد از بهتر شدن رابطه فک و بایت، برای مرتب کردن دقیق دندان ها به ارتودنسی ثابت نیاز باشه. در بعضی بیماران و سنین مناسب، ارتودنسی نامرئی هم میتونه گزینه ادامه درمان باشه، اما انتخاب رایج یا مناسب برای همه کودکان نیست.
درمان فانکشنال چقدر طول میکشه؟
مدت درمان به شدت کلاس 2، مرحله رشد، نوع دستگاه و میزان استفاده کودک بستگی داره. طبق راهنمای انجمن ارتودنسی بریتانیا، بخش اصلی درمان با بسیاری از دستگاه های فانکشنال معمولا حدود 9 تا 12 ماه طول میکشه، اما ممکنه دوره نگهداری یا مرحله دوم مرتب کردن دندان ها هم لازم باشه.[2] این بازه تخمینیه و نباید قبل از معاینه به عنوان مدت قطعی درمان در نظر گرفته بشه.
دستگاه فانکشنال کودک رو اذیت میکنه یا درد داره؟
روزهای اول ممکنه کودک فشار خفیف، افزایش بزاق، خستگی عضلات فک یا تغییر موقت در حرف زدن رو تجربه کنه. این ناراحتی ها معمولا با عادت کردن به دستگاه کمتر میشن.
- فشار خفیف و کوتاه مدت در شروع درمان قابل انتظار است.
- زخم شدن مداوم مخاط، درد شدید، قفل شدن فک یا شکستن دستگاه طبیعی نیست و باید بررسی بشه.
- تراش یا تنظیم خودسرانه دستگاه در خانه میتونه درمان رو خراب کنه.
اگر کودک با دستگاه فانکشنال همکاری نکنه چی؟
در دستگاه فانکشنال متحرک، نتیجه به میزان استفاده واقعی کودک وابسته است. اگر دستگاه کمتر از برنامه تجویز شده استفاده بشه، اصلاح بایت ممکنه ناکافی یا درمان طولانی تر بشه. برای آشنایی با نکات عمومی استفاده، تمیز کردن و نگهداری دستگاه های متحرک، راهنمای پلاک متحرک اطفال رو بخونید.
چطور همکاری کودک رو بهتر کنیم؟
- دلیل استفاده از دستگاه رو با زبان متناسب با سن کودک توضیح بدید.
- برنامه استفاده رو به یک عادت روزانه مشخص تبدیل کنید.
- به جای سرزنش، زمان های استفاده و مشکلات کودک رو پیگیری کنید.
- اگر دستگاه لق، دردناک یا غیرقابل استفاده شده، تا ویزیت بعدی صبر نکنید.
- دستور ساعتی همون دستگاه رو رعایت کنید؛ برنامه همه پلاک ها یکسان نیست.
اگر همکاری با دستگاه متحرک امکان پذیر نباشه، دندانپزشک با توجه به شرایط ممکنه زمان درمان، نوع دستگاه یا مسیر درمان رو تغییر بده. این تصمیم باید قبل از از دست رفتن فرصت رشد گرفته بشه.
جلو بودن واقعی فک بالا در کودک چطور درمان میشه؟
اول باید مشخص بشه مشکل واقعا از جلو بودن اسکلتی فک بالاست یا دندان های بالا فقط به دلیل عقب بودن فک پایین جلو دیده میشن. اگر مولفه فک بالا تایید بشه، طرح درمان به شدت اختلاف، مقدار رشد باقی مانده، وضعیت عرض فک و موقعیت دندان ها وابسته است.
در بعضی کودکان در حال رشد و با مولفه مشخص فک بالا، هدگیر میتونه یکی از گزینه های کنترل کلاس 2 باشه؛ نه درمان ثابت برای همه. اگر مسئله عمدتا دندانی باشه، حرکت دندان ها و گاهی کشیدن انتخابی دندان مطرح میشه. تنگی فک بالا هم مسیر جداگانه خودش رو داره. در اختلاف های اسکلتی شدید که بعد از پایان رشد باقی میمونن، ارزیابی برای ارتودنسی همراه جراحی ممکنه لازم بشه.
آیا درمان در کودکی حتما جلوی جراحی فک در آینده رو میگیره؟
نه، چنین تضمینی درست نیست. درمان در زمان مناسب میتونه رابطه دندان ها و بایت رو بهتر کنه و در بعضی کودکان از ظرفیت رشد استفاده کنه، اما شدت مشکل، الگوی رشد ژنتیکی و پاسخ کودک قابل حذف نیست. اگر اختلاف اسکلتی شدید باشه یا رشد در مسیر نامطلوب ادامه پیدا کنه، ممکنه بعد از پایان رشد هنوز درمان ارتودنسی همراه با جراحی فک مطرح باشه.
هدف درمان زودهنگام باید حل یک مشکل مشخص و قابل اندازه گیری باشه؛ نه وعده قطعی حذف جراحی یا ارتودنسی آینده.
هزینه درمان عقب بودن فک پایین کودک چقدره؟
هزینه به نوع مشکل، دستگاه مورد نیاز، یک مرحله ای یا چند مرحله ای بودن درمان و نیاز به مرتب کردن دندان ها بستگی داره. تا وقتی مشخص نشه مشکل دندانیه یا فکی و کودک به چه دستگاهی نیاز داره، اعلام یک عدد دقیق قابل اعتماد نیست.
برای دیدن قیمت های به روز و مواردی که روی مبلغ درمان اثر میذارن، صفحه هزینه ارتودنسی کودکان رو ببینید.
در معاینه مشخص میشه کودک فقط به پیگیری رشد نیاز داره یا زمان شروع درمان رسیده. برای هماهنگی میتونید در واتساپ پیام بدید یا با 02188873135، 02188873136 یا 09912806784 تماس بگیرید.
منابع علمی
- American Association of Orthodontists. Child Orthodontics: Early Evaluation and Treatment.
- British Orthodontic Society. Functional Appliances.
- Batista KBSL, et al. Orthodontic treatment for prominent upper front teeth in children and adolescents. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018.
- Nguyen QV, et al. A systematic review of the relationship between overjet size and traumatic dental injuries. European Journal of Orthodontics. 1999.
- Koretsi V, et al. Treatment effects of removable functional appliances in patients with Class II malocclusion. European Journal of Orthodontics. 2015.