درمان عقب بودن فک پایین در کودکان، در سن رشد ممکنه بدون جراحی انجام بشه. یکی از گزینه ها فانکشناله؛ دستگاهی که فک پایین رو هنگام استفاده جلوتر نگه میداره. انتخاب روش و زمان شروع، به علت مشکل، شدت اختلاف و رشد باقی مانده بستگی داره.
عقب بودن فک پایین با جلو بودن فک یا دندان های بالا چه فرقی داره؟
این تفاوت، مسیر درمان رو مشخص میکنه: حرکت دندان های جلو زده با درمان اختلاف استخوان فک ها یکسان نیست. جدول زیر تفاوت 3 حالت رو روشن میکنه. برای توضیح عمومی تر، صفحه جلو بودن دندان های بالا رو ببین.
| حالت احتمالی | توضیح ساده |
|---|---|
| جلو بودن دندان های بالا | خود دندان های جلویی بالا به سمت لب متمایل یا جلوتر از حد مناسب قرار گرفتن؛ بدون اینکه حتما فک بالا جلو باشه. |
| عقب بودن فک پایین | استخوان فک پایین نسبت به فک بالا عقب تر قرار گرفته و میتونه دندان های بالا رو برجسته تر نشان بده. عقب دیده شدن چانه به تنهایی این تشخیص رو ثابت نمیکنه. |
| جلو بودن واقعی فک بالا | استخوان فک بالا نسبت به پایه جمجمه یا فک پایین جلوتر قرار گرفته. این تشخیص فقط از روی ظاهر دندان ها قابل تایید نیست. |
ناهنجاری کلاس 2 و اورجت یعنی چی؟
کلاس 2 دندانی یعنی دندان های عقبی فک پایین نسبت به دندان های بالایی عقب تر از رابطه معمول قرار گرفتن. «کلاس 2 اسکلتی»، یعنی نوع استخوانی این ناهنجاری، به اختلاف جلو و عقب فک ها اشاره داره؛ مثلا فک پایین عقب تره، فک بالا جلوتره یا هر دو حالت وجود دارن. بایت هم یعنی نحوه روی هم قرار گرفتن دندان ها هنگام بستن دهان.
«اورجت» فاصله افقی بین دندان های جلوی بالا و پایین است. کلاس 2 و اورجت زیاد یک مفهوم نیستن: بعضی کودکان کلاس 2، دندان های جلوی بالای متمایل به داخل و همپوشانی عمودی زیادی دارن، بدون اینکه بیرون زدگی دندان ها خیلی واضح باشه. بنابراین نبود دندان های جلو زده، مشکل فکی رو رد نمیکنه.
دیپ بایت موضوع دیگریه و به پوشاندن عمودی بیش از حد دندان های پایین توسط دندان های بالا گفته میشه. بعضی کودکان کلاس 2 همزمان دیپ بایت یا تنگی فک بالا هم دارن؛ به همین دلیل طرح درمان فقط با دیدن یک علامت مشخص نمیشه.
علت عقب بودن فک پایین و جلو دیده شدن دندان های بالا چیه؟
ژنتیک و الگوی رشد فک ها در عقب بودن فک پایین نقش مهمی دارن. بعضی عادت های کودکی هم موقعیت دندان های جلو رو تغییر میدن؛ تاثیر روی دندان ها با عقب بودن استخوان فک یکسان نیست. [1]
- سابقه خانوادگی عقب بودن چانه یا ناهنجاری کلاس 2
- رشد کمتر یا موقعیت عقب تر فک پایین نسبت به فک بالا
- موقعیت جلوتر فک بالا در بعضی کودکان
- تمایل دندان های جلویی بالا به سمت بیرون
- مکیدن طولانی انگشت یا پستانک؛ به ویژه وقتی روی موقعیت دندان های جلو اثر گذاشته باشه
اگر کودک بیشتر از دهان نفس میکشه یا گرفتگی مداوم بینی داره، این موضوع رو هم در معاینه مطرح کن. بررسی مسیر تنفس لازمه، اما این علامت به تنهایی علت یا تشخیص قطعی کلاس 2 نیست.
از کجا بفهمیم کودک نیاز به بررسی ارتودنسی داره؟
عقب دیده شدن چانه، جلو بودن واضح دندان ها، سخت بسته شدن لب ها یا مشکل در گاز زدن، دلیل خوبی برای معاینه هستن. از روی ظاهر صورت یا یک عکس خانگی نمیشه تشخیص قطعی داد. بیرون زدگی زیاد دندان های جلو با خطر بیشتر آسیب به این دندان ها همراهه. [4]
- دندان های جلویی بالا به شکل واضح جلوتر از دندان های پایین قرار گرفتن
- کودک برای بستن لب ها روی دندان های جلو فشار میاره یا لب ها در حالت استراحت بسته نمیشن
- چانه در نمای نیم رخ عقب دیده میشه
- دندان های پایین موقع بستن دهان تا حد زیادی پشت دندان های بالا پنهان میشن
- کودک موقع گاز زدن یا جویدن مشکل داره
- دندان های جلویی بالا قبلا در اثر زمین خوردن یا ورزش ضربه دیدن
- در خانواده سابقه مشکل مشابه فکی وجود داره
عقب بودن فک پایین کودک چطور تشخیص داده میشه؟
تشخیص با معاینه صورت و داخل دهان شروع میشه. دندانپزشک وضعیت نیم رخ، بسته شدن لب ها، میزان اورجت، رابطه دندان های عقبی، دیپ بایت، عرض فک بالا و مرحله رویش دندان ها رو بررسی میکنه.
در صورت نیاز، عکس پانورامیک، یعنی تصویر کلی دندان ها و فک ها، و عکس سفالومتری، یعنی رادیوگرافی نیمرخ برای بررسی رابطه فک ها و شیب دندان ها، درخواست میشه. عکس برداری باید بر اساس نیاز همون کودک انجام بشه. جزئیات این بررسی ها در صفحه بررسی مدارک ارتودنسی توضیح داده شده.
سابقه ضربه به دندان های جلو، عادت مکیدن انگشت و عکس های قبلی فرزندت رو هم در معاینه مطرح کن. هدف بررسی اینه که معلوم بشه مشکل اصلی کجاست، چقدر رشد باقی مونده و الان درمان لازم است یا فقط پیگیری.
آیا با فرستادن عکس در واتساپ میشه تشخیص داد؟
عکس موبایل برای راهنمایی اولیه مفیده، اما رشد باقی مانده و طرح درمان رو قطعی مشخص نمیکنه. اگر عکس یا مدارک قبلی داری، همراه سن کودک بفرست؛ تصمیم نهایی در ویزیت ارتودنسی گرفته میشه.
بهترین سن درمان کلاس 2 در کودکان چه زمانیه؟
بهترین زمان درمان کلاس 2 به شدت مشکل و مرحله رشد کودک بستگی داره. اولین معاینه بهتره حداکثر تا 7 سالگی انجام بشه، اما درمان فانکشنال، یعنی استفاده از دستگاهی که فک پایین رو هنگام استفاده جلوتر نگه میداره، اغلب نزدیک جهش رشد بلوغ مطرح میشه. [1, 6]
راهنمای انجمن ارتودنسی بریتانیا بازه معمول جهش رشد رو حدود 10 تا 13 سال در دخترها و 11 تا 14 سال در پسرها ذکر میکنه. این عددها فقط راهنما هستن؛ برای تصمیم درمانی باید رشد خود کودک بررسی بشه. نباید صرفا تا رسیدن به یک سن مشخص صبر کنی. [2] ارتودنسی اطفال هم روش های درمان مشکلات مختلف دندانی و فکی در سن رشد رو معرفی میکنه.
آیا درمان باید از 7 سالگی شروع بشه؟
نه. 7 سالگی زمان بررسی اولیه است، نه نسخه ثابت برای شروع درمان. ممکنه کودک فقط هر چند ماه یک بار تحت نظر قرار بگیره تا درمان در زمان مناسب تری شروع بشه. برای جزئیات بیشتر میتونی راهنمای بهترین سن درمان رو بخون.
چه زمانی ممکنه درمان زودتر شروع بشه؟
اگر بیرون زدگی دندان های جلو شدید باشه و خطر ضربه وجود داشته باشه، کودک به خاطر ظاهر دندان ها آزار ببینه یا مشکل دیگری نیاز به مداخله زودتر داشته باشه، درمان مرحله اول ممکنه زودتر شروع بشه. در مرور کاکرین، درمان زودهنگام دندان های جلوی برجسته احتمال ضربه جدید رو کاهش داد؛ اما برای نتیجه نهایی رابطه دندان ها و فک ها، برتری مشخصی نسبت به یک دوره درمان در نوجوانی نشان داده نشد. کیفیت شواهد بسته به نتیجه بررسی شده متفاوت بود. [3]
اگر الان درمان نکنیم چه اتفاقی میفته؟
هر کودک کلاس 2 به درمان فوری نیاز نداره و گاهی تحت نظر گرفتن، تصمیم درست تریه. اما رها کردن مشکل بدون ارزیابی هم منطقی نیست؛ چون با پایان رشد، امکان استفاده از بعضی روش های اصلاح رشد محدودتر میشه.
- اورجت زیاد و پوشش ناکافی لب میتونه خطر ضربه به دندان های جلو رو بیشتر کنه.
- اختلاف فکی یا دندانی ممکنه با رشد خودبه خود اصلاح نشه.
- در بعضی کودکان، ظاهر دندان ها یا نیم رخ روی اعتماد به نفس و روابط اجتماعی اثر میذاره.
- بعد از پایان رشد، اصلاح مشکل فکی شدید ممکنه به روش های متفاوتی نسبت به دوران رشد نیاز داشته باشه.
اگر قرار است فعلا درمان شروع نشه، زمان معاینه بعدی و هدف پیگیری رو مشخص کن. «تحت نظر بودن» یعنی رشد و رابطه دندان ها بررسی بشه؛ نه اینکه تا بزرگسالی مراجعه ای انجام نشه.
اگر چانه فرزندت عقب دیده میشه یا دندان های بالاش جلوتر هستن، در معاینه مشخص میشه مشکل از فک است یا دندان ها و چه زمانی برای درمان مناسب تره.
عقب بودن فک پایین کودک چطور درمان میشه؟ آیا جراحی لازمه؟
در خیلی از کودکان در حال رشد، اصلاح رابطه کلاس 2 بدون جراحی انجام میشه. اگر عقب بودن فک پایین بخش مهمی از مشکل باشه، ممکنه فانکشنال متحرک مثل تویین بلاک یا مونو بلاک، یا در شرایط مشخص نوع ثابت انتخاب بشه. رشد، وضعیت دندان ها و امکان استفاده منظم در این انتخاب نقش دارن. [2, 6]
| معیار | فانکشنال متحرک | فانکشنال ثابت |
|---|---|---|
| خارج کردن دستگاه | کودک میتونه آن را طبق برنامه تجویز شده از دهان خارج کنه. | به دندان ها متصل است و کودک خودش آن را خارج نمیکنه. |
| نقش همکاری | اثر درمان به استفاده کافی در ساعت های تعیین شده وابسته است. | به یادآوری گذاشتن دستگاه وابستگی کمتری داره؛ مراقبت و مراجعه منظم همچنان لازمه. |
| بهداشت | دندان ها و دستگاه را میشه جداگانه تمیز کرد. | تمیز کردن اطراف اجزای متصل به دندان ها دقت بیشتری میخواد. |
| چه چیزی انتخاب را تعیین میکنه؟ | سازگاری دستگاه با مشکل کودک و امکان استفاده منظم. | سازگاری با رشد، وضعیت دندان ها و طرح درمان؛ همکاری کم به تنهایی دلیل کافی نیست. |
فانکشنال ثابت با براکت های معمولی، یعنی نگین های چسبیده به دندان ها، فرق داره؛ بعضی انواع فانکشنال همراه براکت استفاده میشن. اگر کودک نوع متحرک رو تحمل نمیکنه، ابتدا علت ناراحتی یا استفاده ناکافی بررسی میشه و بعد درباره تغییر دستگاه تصمیم میگیرن. [2, 3, 7, 8]
دستگاه فانکشنال دقیقا چه کاری انجام میده؟
دستگاه فانکشنال هنگام بسته شدن دهان، فک پایین رو در موقعیت جلوتر نگه میداره. تویین بلاک معمولا 2 بخش برای فک بالا و پایین داره که با هم درگیر میشن؛ مونو بلاک یک تکه است. متحرک بودن این دستگاه ها به معنی یکسان بودن کارشون با هر پلاک ساده ارتودنسی نیست. [2]
بخشی از اصلاح با حرکت دندان ها اتفاق میفته: دندان های بالایی میتونن عقب تر و دندان های پایینی جلوتر قرار بگیرن. در کودک مناسب، زمان بندی درمان نزدیک جهش رشد ممکنه به تغییرات استخوانی هم کمک کنه؛ اما اندازه این اثر در همه کودکان یکسان نیست. [5, 6]
با کمتر شدن بیرون زدگی دندان ها، ممکنه لب بالا راحت تر روی آنها قرار بگیره و نیمرخ هم تغییر کنه. با این حال، مرتب شدن دندان ها، تغییر وضعیت لب و بزرگ شدن پایدار استخوان فک یک نتیجه واحد نیستن. [2]
چه کودکانی کاندیدای مناسب فانکشنال هستن؟
فانکشنال بیشتر برای کودک در حال رشدی مطرح میشه که عقب بودن فک پایین در مشکل کلاس 2 او نقش داشته باشه و وضعیت دندان ها اجازه استفاده از دستگاه رو بده. برای نوع متحرک، استفاده منظم هم لازمه. در معاینه، این شرط ها کنار هم بررسی میشن. [2, 6]
اگر بخش اصلی رشد گذشته باشه، اختلاف استخوانی خیلی شدید باشه یا مشکل عمدتا از فک بالا و موقعیت دندان ها باشه، مسیر درمان ممکنه متفاوت باشه. آماده نبودن کودک برای یک دستگاه به معنی نبود هیچ گزینه درمانی نیست.
آیا بعد از فانکشنال، ارتودنسی ثابت یا نامرئی لازمه؟
اغلب دستگاه فانکشنال همه نامرتبی های دندان ها رو به تنهایی اصلاح نمیکنه. ممکنه بعد از بهتر شدن رابطه دندان های بالا و پایین، برای مرتب کردن دقیق دندان ها به ارتودنسی ثابت نیاز باشه. در بعضی بیماران و سنین مناسب، ارتودنسی نامرئی با پلاک های شفاف هم میتونه گزینه ادامه درمان باشه. نیاز به مرحله دوم، لزوما به معنی شکست مرحله فانکشنال نیست. [2]
درمان فانکشنال چقدر طول میکشه؟
طبق راهنمای انجمن ارتودنسی بریتانیا، بخش اصلی درمان با بسیاری از دستگاه های فانکشنال معمولا حدود 9 تا 12 ماه طول میکشه. این عدد مدت قطعی کل درمان کودک نیست؛ شدت مشکل، رشد و استفاده واقعی از دستگاه روی زمان اثر دارن و ممکنه مرحله نگهداری یا ارتودنسی بعدی هم لازم باشه. [2]
بعد از رسیدن به هدف اولیه، ممکنه استفاده شبانه برای حفظ اصلاح تجویز بشه یا مرحله دوم شروع بشه. این تغییر برنامه رو دندانپزشک تعیین میکنه. اگر دندان ها بهتر به نظر رسیدن، دستگاه رو خودسرانه کنار نگذار. [7]
دستگاه فانکشنال کودک رو اذیت میکنه یا درد داره؟
روزهای اول یا بعد از تنظیم دستگاه، احساس فشار و ناراحتی، افزایش بزاق یا تغییر موقت در حرف زدن ممکنه رخ بده. این حالت ها معمولا با عادت کردن به دستگاه کمتر میشن. برای سختی تلفظ، تمرین بلند خواندن با دستگاه میتونه کمک کنه. [7]
- اگر ناراحتی خفیف رو به کاهش است، برنامه تجویز شده رو دنبال کن.
- اگر درد شدید، زخم ماندگار، مشکل واضح در باز و بسته کردن دهان یا شکستگی دستگاه وجود داره، با مطب تماس بگیر تا زمان بررسی مشخص بشه.
- سیم رو در خانه خم نکن و بخش آکریلی، یعنی قسمت پلاستیکی دستگاه، رو نتراش.
اگر کودک با دستگاه فانکشنال همکاری نکنه چی؟
در دستگاه فانکشنال متحرک، نتیجه به میزان استفاده واقعی کودک وابسته است. استفاده کمتر از برنامه میتونه اصلاح رابطه دندان ها رو ناکافی یا درمان رو طولانی تر کنه. ساعت استفاده رو برای همان دستگاه از دندانپزشک بگیر؛ برنامه یک پلاک ساده یا دستگاه کودک دیگر معیار مناسبی نیست. [7] برای تمیز کردن و نگهداری وسایل متحرک، راهنمای پلاک متحرک اطفال رو بخون.
چطور همکاری کودک رو بهتر کنیم؟
اول مشخص کن چرا کودک دستگاه رو کنار میگذاره. فراموشی به برنامه و یادآوری نیاز داره؛ درد یا جا نرفتن دستگاه باید بررسی بشه. سرزنش کودک، مشکل فنی دستگاه رو حل نمیکنه.
- دلیل استفاده از دستگاه رو با زبان متناسب با سن کودک توضیح بده.
- برنامه استفاده رو به یک عادت روزانه مشخص تبدیل کن.
- به جای سرزنش، زمان های استفاده و مشکلات کودک رو پیگیری کن.
- اگر دستگاه لق، دردناک یا غیرقابل استفاده شده، تا ویزیت بعدی صبر نکن.
اگر بعد از رفع ناراحتی و تنظیم برنامه، هنوز استفاده کافی ممکن نیست، موضوع رو با دندانپزشک مطرح کن تا گزینه های مناسب همان کودک بررسی بشن. [2]
جلو بودن واقعی فک بالا در کودک چطور درمان میشه؟
اگر جلو بودن استخوان فک بالا در معاینه تایید بشه، انتخاب درمان با عقب بودن فک پایین یکسان نیست. در بعضی کودکان، هدگیر، یعنی دستگاه خارج دهانی متصل به وسایل ارتودنسی داخل دهان، یکی از گزینه هاست. شدت اختلاف، رشد باقی مانده و وضعیت دندان ها تعیین میکنن چه روشی مناسب تره. [2]
اگر مشکل بیشتر از موقعیت دندان ها باشه، حرکت دندان ها و گاهی کشیدن انتخابی دندان مطرح میشه. تنگی فک بالا هم به بررسی و درمان جداگانه نیاز داره. بنابراین جلو دیده شدن دندان های بالا، به تنهایی دلیل انتخاب دستگاه مخصوص جلو آوردن فک پایین نیست.
آیا درمان در کودکی حتما جلوی جراحی فک در آینده رو میگیره؟
نه، چنین تضمینی درست نیست. درمان به موقع میتونه رابطه دندان ها رو بهتر کنه، اما شدت اختلاف استخوانی و الگوی رشد هر کودک هم در نتیجه نقش دارن. اگر اختلاف شدید بعد از پایان رشد باقی بمونه، ممکنه هنوز ارتودنسی همراه با جراحی فک مطرح باشه. [2, 5, 6]
قبل از شروع درمان، بهتره روشن باشه هدف مرحله اول چیه: کمتر شدن فاصله دندان های جلو، بهتر شدن تماس دندان ها یا اصلاح یک مشکل مشخص دیگر. صاف شدن دندان ها، تغییر نیمرخ و اصلاح کامل اختلاف فکی همیشه به یک اندازه اتفاق نمیفتن.
هزینه درمان عقب بودن فک پایین کودک چقدره؟
هزینه درمان عقب بودن فک پایین کودک به نوع دستگاه، تعداد مراحل و نیاز به مرتب کردن دندان ها بستگی داره. مبلغ ساخت و درمان با فانکشنال رو نباید خودکار هزینه کل مسیر درمان حساب کنی؛ ممکنه مرحله دوم و نگهداری جداگانه محاسبه بشن.
- آیا مبلغ اعلام شده فقط برای مرحله فانکشنال است یا مرحله ارتودنسی بعدی رو هم شامل میشه؟
- ویزیت های تنظیم، تعمیر یا ساخت دوباره دستگاه چه شرایطی دارن؟
- هزینه مدارک تشخیصی و دستگاه نگهدارنده در مبلغ هست یا جدا محاسبه میشه؟
برای دیدن قیمت های به روز و مواردی که روی مبلغ درمان اثر میذارن، صفحه هزینه ارتودنسی کودکان رو ببین.
نمونه کار درمان کلاس 2 در کودکان
در نمونه منتشر شده مطب، یک پسر 12 ساله با عقب بودن فک پایین و نامرتبی دندان ها، درمان دو مرحله ای داشته. مسیر ثبت شده این بیمار به این شکل بوده:
- مرحله اول، فانکشنال: برای اصلاح رابطه کلاس 2.
- مرحله دوم، ارتودنسی ثابت: برای ادامه درمان و مرتب کردن دندان ها.
این نمونه کمک میکنه فرق هدف دو مرحله رو ببینی؛ نیاز به مرتب کردن دندان ها بعد از فانکشنال، به تنهایی نشانه شکست مرحله اول نیست. تصاویر و شرح همان پرونده در لینک زیر آمده؛ نتیجه این بیمار، نتیجه فرزندت رو پیش بینی نمیکنه.
- درمان فانکشنال و ارتودنسی ثابت؛ مشاهده تصاویر قبل و بعد همان بیمار
نظرها و پرسشها