اگر دندان شیری فرزندت زود افتاده، دندان ها نامرتب رویش پیدا کردن یا برایش پلاک تجویز شده، قبل از شروع باید بدونی قرار است دقیقا چه مشکلی را اصلاح کنه: حرکت یک دندان، حفظ فضا یا تغییر تماس دندان ها؟ اسم «پلاک متحرک» به تنهایی هدف درمان را مشخص نمیکنه. این وسیله یکی از گزینه های ارتودنسی کودکان است و طراحی آن باید با نیاز همان کودک هماهنگ باشه.
پلاک متحرک اطفال دقیقا چیه؟
پلاک متحرک کودکان معمولا از یک پایه آکریلی، یعنی بخش پلاستیکی سخت، و اجزای سیمی ساخته میشه. پایه روی سقف دهان یا پشت دندان ها قرار میگیره و کودک میتونه دستگاه را طبق آموزش از دهان خارج کنه. وجود فنر، پیچ یا بخش های برجسته آکریلی به هدف درمان بستگی داره.
در نگاه اول ممکنه پلاک های آکریلی شبیه هم به نظر برسن، اما هر کدام متناسب با دهان و مشکل کودک طراحی میشن. پلاکی که برای حفظ فضا ساخته شده، لزوما دندان ها را حرکت نمیده؛ پلاکی هم که فنر فعال داره، کارش با نگهدارنده بعد از درمان یکسان نیست.
پلاک آکریلی کودکان چطوری کار میکنه؟
در پلاک فعال، فنر یا پیچ نیروی کنترل شده ای به دندان وارد میکنه. با پاسخ بافت های اطراف ریشه و بازسازی تدریجی استخوان، دندان امکان حرکت پیدا میکنه؛ به همین دلیل این تغییر زمان میبره. [12] همه سیم های پلاک وظیفه حرکت دادن ندارن؛ بعضی فقط دستگاه را در جای خودش نگه میدارن. بخش آکریلی هم میتونه تماس دندان های بالا و پایین را تغییر بده.
اثر پلاک را باید از روی هدفش سنجید، نه مقدار فشاری که کودک حس میکنه. فشار بیشتر نشانه درمان بهتر نیست و تغییر دادن سیم یا پیچ بدون برنامه پزشک میتونه مسیر درمان را به هم بزنه.
پلاک متحرک برای چه کودکانی مناسبه؟
پلاک متحرک وقتی انتخاب مناسبیه که حرکت یا هدف مورد نیاز با این دستگاه قابل انجام باشه و کودک بتواند آن را منظم استفاده کنه. فقط کم بودن سن یا خفیف به نظر رسیدن نامرتبی برای انتخاب پلاک کافی نیست.
1. بچه هایی که دندون شیریشون زود افتاده
افتادن زودهنگام دندان شیری گاهی باعث کم شدن فضای دندان دائمی میشه. در این شرایط ممکنه فضا نگهدار ثابت یا متحرک لازم باشه، اما تصمیم به دندان از دست رفته، زمان رویش دندان بعدی، فضای موجود و همکاری کودک بستگی داره. [1]
اگر فضا هنوز از دست نرفته باشه، هدف دستگاه حفظ همان فضاست. اما اگر دندان های کناری جابه جا شده و فضا کم شده باشه، فضا نگهدار ساده آن را برنمیگردونه؛ ممکنه ابتدا وسیله ای برای باز کردن دوباره فضا لازم باشه. در مطب دکتر نبی، انتخاب فضا نگهدار ثابت یا متحرک بعد از بررسی این شرایط انجام میشه. [1]
2. کودکانی با نامرتبی خفیف تا متوسط و فاصله بین دندونها
پلاک برای بعضی جابه جایی های محدود دندانی کاربرد داره، اما نمیشه همه نامرتبی های خفیف تا متوسط را با آن درمان کرد. مثلا حرکت محدود یک دندان با فنر با اصلاح چرخش چند دندان یا تنظیم دقیق موقعیت ریشه ها یکسان نیست. نوع حرکت، فضای کافی و نحوه تماس دندان های دو فک مهم تر از ظاهر شلوغی دندان ها هستند.
وجود دندان شیری هم به تنهایی مانع ارتودنسی سیمی محدود نیست. گاهی چند براکت، یعنی قطعه های کوچک چسبیده به دندان، انتخاب مناسب تری هستند و گاهی فقط پیگیری رویش لازم است. بعضی فاصله ها در روند رشد طبیعی دیده میشن و نباید صرفا برای بستن هر فاصله ای درمان شروع بشه. [1]
3. کودکانی که بعضی دندونها در موقعیت اشتباه در اومدن
اگر یک یا چند دندان جلوی بالا پشت دندان های پایین قرار گرفته باشن، به این وضعیت کراس بایت قدامی میگن. در موارد ساده و با فضای کافی، پلاک فنردار یا وسیله ثابت محدود میتونه برای اصلاح آن مطرح باشه. [1]
در مطب دکتر نبی، پلاک آکریلی یا ارتودنسی سکشنال، یعنی براکت گذاری روی بخشی از دندان ها، با توجه به شرایط انتخاب میشه. اگر کودک برای بستن دهان فکش را جابه جا میکنه یا دندان به لثه آسیب میزنه، بررسی را عقب ننداز؛ این علامت ها نیاز به معاینه دارن، نه تشخیص از روی عکس اینترنتی.
4. بچه هایی که دندونهای جلویی بالا خیلی روی پایین میفتن (دیپ بایت)
دیپ بایت یعنی دندان های جلویی بالا بیش از حد دندان های جلویی پایین را میپوشونن. در بعضی کودکان، پلاک دارای بایت پلیت، یعنی قسمت آکریلی که تماس دندان ها را تغییر میده، بخشی از درمان است. نوع تماس، رویش دندان ها و الگوی رشد باید با هم بررسی بشن.
در نوع قدامی این پلاک، دندان های جلوی پایین با سطح آکریلی تماس پیدا میکنن و دندان های عقب از هم فاصله میگیرن. در کودک مناسب، این طراحی امکان رویش بیشتر دندان های عقب و کاهش همپوشانی جلو را فراهم میکنه. این سازوکار برای همه الگوهای رشد مناسب نیست؛ آسیب تماس دندان ها به لثه یا سقف دهان هم در تصمیم درمان مهمه. [13]
5. برای بچه هایی که انگشت میمکن
در بعضی کودکان، پلاک دارای مانع مخصوص به ترک عادت مکیدن انگشت کمک میکنه؛ اما جای همراهی و آمادگی کودک را نمیگیره. ادامه مکیدن انگشت میتونه با اپن بایت، یعنی به هم نرسیدن دندان های جلو هنگام بستن دهان، همراه باشه. شدت اثر به مدت و تکرار عادت بستگی داره. [1]
در مطب دکتر نبی، برای موارد مناسب از پلاک دارای تانگ گارد، یعنی جزء سیمی بازدارنده عادت، استفاده میشه. این وسیله نباید تنبیه کودک باشه و نتیجه آن هم بدون رسیدگی به خود عادت قابل اتکا نیست.
6. بچه هایی که همکاری میکنن
قبل از ساخت، برنامه مدرسه، خواب و فعالیت های کودک را با دکتر مطرح کن تا معلوم بشه اجرای ساعت تجویز شده در زندگی روزمره ممکنه یا نه. با خود کودک هم درباره گذاشتن، برداشتن و نگهداری پلاک صحبت کن؛ همراهی او فقط با قول دادن والدین جایگزین نمیشه.
بهترین سن استفاده از پلاک متحرک اطفال
سن شروع پلاک برای همه کودکان یکسان نیست؛ نوع مشکل و مرحله رویش دندان ها تعیین کننده هستند. بازه 6 تا 11 سالگی میتونه زمان بعضی درمان های زودهنگام باشه، اما پنجره اجباری استفاده از همه پلاک ها نیست. توصیه AAO، اولین ارزیابی ارتودنسی حداکثر تا 7 سالگی و زودتر در صورت مشاهده مشکل است. [2]
ممکنه نتیجه معاینه فقط پیگیری باشه. اگر سوالت درباره زمان شروع روش های مختلفه، راهنمای بهترین سن ارتودنسی تفاوت سن معاینه و سن درمان را توضیح میده.
درباره بازه سنی تصویر: عدد 7 تا 9 سال را به معنی تنها زمان مناسب مراجعه نگیر. ارزیابی اولیه بهتره حداکثر تا 7 سالگی انجام بشه؛ شروع پلاک به تشخیص بستگی داره. [2]
پلاک متحرک کودکان چند ساعت باید استفاده بشه؟
در مطب دکتر نبی، معمولا برای پلاک های متحرک اطفال 14 تا 18 ساعت استفاده در شبانه روز توصیه میشه. با این حال، ساعت دقیق برای همان پلاک و همان کودک تعیین میشه؛ برنامه پلاک فعال با پلاکی که فقط برای نگهداری نتیجه استفاده میشه ممکنه فرق داشته باشه. [4, 5] اگر برای فرزندت برنامه متفاوتی تجویز شده، همان برنامه را رعایت کن.
- برنامه خواب، مدرسه، غذا خوردن و ورزش را هنگام تحویل پلاک مشخص کن.
- برای مسواک زدن و تمیز کردن، پلاک را خارج کن. درباره غذا خوردن، دستور دستگاه خود کودک را رعایت کن؛ توصیه همه دستگاه ها یکسان نیست. [4, 5]
- برای شنا و ورزش های برخوردی درباره خارج کردن پلاک و محافظ دندان راهنمایی بگیر. [5]
- ساعت استفاده واقعی را ثبت کن؛ اگر اجرای برنامه ممکن نیست، در ویزیت مطرحش کن.
ملاک، برنامه تجویز شده برای فرزندته: ساعت دقیق استفاده و زمان خارج کردن پلاک برای غذا، نظافت یا فعالیت های ورزشی را طبق آموزش همان دستگاه رعایت کن. برنامه کودک دیگری را برای فرزندت اجرا نکن.
مدت درمان با پلاک متحرک اطفال چقدره؟
برای مرحله فعال درمان با پلاک متحرک، راهنمای انجمن ارتودنتیست های بریتانیا حدود 6 تا 12 ماه را مطرح میکنه؛ نوع مشکل و پاسخ به درمان میتونه این زمان را تغییر بده. این عدد شامل همه دستگاه های قابل برداشتن یا کل مسیر ارتودنسی کودک نیست. [4]
اگر دستگاه برای حفظ فضا ساخته شده، زمان استفاده به رویش دندان دائمی جایگزین و ارزیابی های دوره ای وابسته است؛ بازه 6 تا 12 ماه را به آن تعمیم نده. بعد از پایان حرکت فعال هم ممکنه مدتی نگهداری نتیجه لازم باشه. در ویزیت بپرس معیار پایان این مرحله چیه؛ صاف شدن ظاهری چند دندان به تنهایی دلیل قطع پلاک نیست. [1, 4]
برای اقدام به معاینه و مشاوره ارتودنسی با دکتر نبی، میتونی هماهنگ کنی تا نیاز به پلاک، هدف درمان و امکان اجرای برنامه برای فرزندت بررسی بشه.
نحوه مراقبت از پلاک ارتودنسی کودکان
پلاک را هر روز با مسواک نرم و آب خنک یا ولرم تمیز کن. در صورت توصیه مطب، صابون مایع ملایم یا پاک کننده مخصوص دستگاه هم قابل استفاده است؛ بعد از شستشو کاملا آبکشی کن. آب داغ میتونه به دستگاه آسیب بزنه. [6]
- دندان ها باید جدا از پلاک، با خمیردندان فلورایددار مناسب سن تمیز بشن؛ شستن دستگاه جای مسواک را نمیگیره.
- پلاک را داخل جعبه محکم مخصوص بگذار؛ لای دستمال، کف کیف یا روی میز احتمال گم شدن و شکستن بیشتره.
- برای گذاشتن و برداشتن، فقط از روشی استفاده کن که هنگام تحویل آموزش داده شده. سیم ها را نکش و با زبان پلاک را مرتب بالا و پایین نکن.
- ویزیت تنظیم پلاک جای بررسی پوسیدگی و سلامت لثه را نمیگیره. [4, 5]
اگر پلاک شکست، گم شد یا جا نرفت: منتظر ویزیت بعدی نمان. با مطب هماهنگ کن؛ دستگاه را با چسب خانگی تعمیر نکن و برای جا انداختنش فشار نده. در صورت وجود لبه تیز یا قطعه لق، تا دریافت راهنمایی از استفاده آن خودداری کن. [5، 10]
روند درمان پلاک متحرک اطفال در مطب دکتر نبی در تهران - ونک
روند ساخت و تحویل در مطب از تشخیص نیاز کودک شروع میشه. بعد از معاینه و ثبت شکل دندان ها، پلاک در لابراتوار اختصاصی مجموعه ساخته و هنگام تحویل تنظیم میشه.
مرحله اول: معاینه ارتودنسی کودکان و بررسی کامل دندونها
دندان ها، نحوه بسته شدن دهان، رابطه فک ها و سلامت دهان بررسی میشن. مدارک یا رادیوگرافی مورد نیاز هم بر اساس معاینه مشخص میشه تا معلوم بشه هدف پلاک چیه و آیا الان شروع درمان لازم است.
مرحله دوم: اسکن دیجیتال از دندونهای کودک
برای ثبت شکل دندان ها معمولا اسکن دیجیتال سه بعدی انجام میشه و در بعضی موارد قالب گیری هم ممکنه لازم باشه. این مرحله اطلاعات لازم برای ساخت پلاک متناسب با دهان کودک را فراهم میکنه.
مرحله سوم: ساخت پلاک در لابراتوار اختصاصی مطب
تکنسین لابراتوار اختصاصی مجموعه، پلاک را بر اساس دستور دکتر نبی میسازه. بسته به مشکل، دستگاه میتونه فنر، پیچ، جزء بازدارنده عادت یا بخش آکریلی برای تغییر تماس دندان ها داشته باشه. وجود همه این اجزا در یک پلاک لازم نیست.
امکان انتخاب رنگ و در بعضی موارد طرح داخل پلاک هم وجود داره. این انتخاب میتونه به پذیرفتن دستگاه کمک کنه، اما رنگ و ظاهر، جای طراحی درست یا استفاده منظم را نمیگیرن.
مرحله چهارم: تحویل و آموزش نحوه استفاده پلاک متحرک اطفال
پلاک داخل دهان امتحان و تنظیم میشه. کودک باید گذاشتن و برداشتن را تمرین کنه و شما هم ساعت استفاده، روش شستشو، برنامه پیچ در صورت نیاز و زمان مراجعه بعدی را بدانی. بهتره دستورها را یادداشت کنی تا برنامه خانه با آموزش مطب یکی باشه.
مرحله پنجم: مراجعات ماهانه برای تنظیم پلاک
در روند اعلام شده مطب، پیگیری معمولا ماهانه انجام میشه؛ فاصله دقیق را دکتر تعیین میکنه. در این جلسات، جا رفتن پلاک، میزان پیشرفت و وضعیت رویش دندان ها بررسی میشه و در صورت نیاز، سیم، فنر یا بخش آکریلی توسط دکتر تنظیم میشه. این تغییرها را در خانه انجام نده.
آیا پلاک متحرک اطفال باعث تغییر فرم فک میشه؟
هر پلاک آکریلی قرار نیست اندازه یا فرم فک را تغییر بده. بعضی دستگاه های فانکشنال، یعنی وسایلی که وضعیت فک پایین را هنگام استفاده تغییر میدن، در کودک در حال رشد برای اصلاح رابطه دندان ها و فک ها استفاده میشن. بخش زیادی از اثر آنها مربوط به جابه جایی دندان هاست؛ بزرگ شدن دائمی و قابل پیش بینی فک را نمیشه برای همه وعده داد. [7]
اگر مسئله اصلی هدایت رشد فک پایین (جلو آوردن فک پایین) است، توضیحات مربوط به انتخاب درمان در صفحه همان ناهنجاری قرار داره. پلاک ساده و دستگاه فانکشنال را فقط به دلیل قابل برداشتن بودن، یک درمان حساب نکن.
اگه کودک پلاک متحرک رو استفاده نکنه چی میشه؟
استفاده کمتر از برنامه میتونه اثر درمان را کم کنه یا باعث توقف پیشرفت بشه. اما اول باید معلوم بشه چرا کودک پلاک را کنار میگذاره: درد، جا نرفتن، سختی صحبت کردن یا فراموشی، راه حل یکسان ندارن.
برای فراموشی، زمان های مشخص و یادآوری ساده کمک میکنه. برای درد یا مشکل جا رفتن، تنظیم برنامه کافی نیست و دستگاه باید بررسی بشه. اگر بعد از چند روز استفاده نکردن پلاک جا نمیره، آن را به زور در دهان نگذار. همکاری ضعیف را هم به معنی نیاز قطعی به ارتودنسی ثابت در آینده تعبیر نکن.
آیا پلاک متحرک اطفال درد داره؟
اوایل استفاده یا بعد از تنظیم، احساس فشار و ناراحتی ممکنه ایجاد بشه و معمولا طی چند روز کمتر میشه. زیاد شدن بزاق یا تغییر موقت تلفظ هم ممکنه رخ بده. درد شدید، زخم مشخص یا ناراحتی ماندگار باید بررسی بشه. [4, 10]
اگر مشکل فقط تلفظه، تمرین بلند خواندن با پلاک میتونه کمک کنه. اگر کودک به خاطر درد نمیتونه از دستگاه استفاده کنه، با مطب تماس بگیر تا علت مشخص بشه؛ سیم را خم نکن و آکریل را نتراش. [5]
اگه بچه پلاک متحرک بزاره، بعدا دیگه ارتودنسی سیمی لازم نمیشه؟
ممکنه هنوز لازم بشه. هدف درمان زودهنگام، رسیدگی به مشکل مشخص فعلی است؛ مرتب شدن کامل دندان های دائمی گاهی مرحله دیگری میخواد. نیاز به مرحله دوم به معنی شکست پلاک نیست، همان طور که استفاده از پلاک تضمین نمیکنه درمان بعدی کوتاه تر بشه. [8]
مشکل خفیف باشه
اگر مشکل به تماس نادرست یک دندان محدود باشه و بقیه شرایط مناسب باشن، ممکنه همان مرحله برای اصلاح آن کافی باشه. با این حال رویش دندان های بعدی باید پیگیری بشه تا معلوم بشه درمان دیگری لازم میشه یا نه.
مشکل متوسط یا فکی باشه
مثلا برطرف شدن گیر دندان های جلو یا حفظ فضا، لزوما نامرتبی دندان های دائمی بعدی را حل نمیکنه. برای مرتب کردن آنها و تنظیم تماس دو فک ممکنه درمان تکمیلی لازم باشه. انتخاب براکت یا ارتودنسی نامرئی با الاینر شفاف در آن مرحله، به وضعیت جدید دندان ها و طرح درمان بستگی داره.
مشکلات شدید باشه
پلاک ساده به تنهایی همه مشکلات شدید دندانی یا اختلاف استخوانی فک ها را اصلاح نمیکنه. ممکنه درمان دیگری یا چند مرحله درمان لازم باشه. گاهی هم تصمیم درست، پیگیری رشد تا زمان مناسب است؛ صبر کردن باید برنامه معاینه مشخص داشته باشه. [8]
مزایای پلاک متحرک کودکان
مزیت اصلی پلاک، امکان خارج کردن و طراحی اجزای آن برای یک هدف مشخصه. اگر انتخاب درستی باشه، میشه بخشی از مشکل کودک را در زمان مناسب درمان کرد.
- برای مسواک زدن میتوان آن را خارج کرد و به سطح دندان ها دسترسی داشت.
- در برخی درمان ها امکان تنظیم اجزای دستگاه در ویزیت وجود داره.
- انتخاب رنگ یا طرح در روند ساخت مطب میتونه پذیرش دستگاه را برای کودک راحت تر کنه.
معایب پلاک متحرک اطفال
بزرگ ترین محدودیت پلاک اینه که خارج از دهان، اثر مورد انتظار را نداره. محدودیت حرکت دندان ها و نیاز به نگهداری دستگاه هم باید قبل از شروع روشن باشن.
- امکان گم شدن، شکستن یا تغییر جا رفتن با رویش دندان ها وجود داره.
- برای همه حرکت های پیچیده دندان و ریشه مناسب نیست.
- بی توجهی به بهداشت میتونه به دندان ها و لثه آسیب بزنه.
قیمت پلاک متحرک اطفال
تعرفه پلاک آکریلی کودک در مطب دکتر نبی در سال 1405، 49 میلیون تومان اعلام شده. این مبلغ را با قیمت همه دستگاه های ارتودنسی کودک یا هزینه کل درمان چندمرحله ای یکی نگیر؛ دستگاه مناسب و خدمات قرارداد بعد از معاینه مشخص میشن.
برای جزئیات هزینه پلاک متحرک کودکان، اقساط و موارد جدا از قرارداد، صفحه هزینه کودکان را ببین. تعرفه روش های دیگر هم در صفحه هزینه ارتودنسی آمده. هزینه تعمیر یا ساخت مجدد پلاک آکریلی را جدا از مطب بپرس؛ عدد مربوط به دستگاه دیگری را به آن تعمیم نده.
تفاوت پلاک متحرک و ارتودنسی ثابت کودکان
پلاک و براکت ثابت همیشه جایگزین هم نیستند. انتخاب به حرکت مورد نیاز و توان همکاری کودک بستگی داره؛ گاهی هم یکی قبل از دیگری در طرح درمان استفاده میشه. [4, 11]
| موضوع | پلاک متحرک اطفال | ارتودنسی ثابت با براکت |
|---|---|---|
| قابلیت برداشتن | کودک طبق آموزش خارجش میکنه | کودک نمیتونه خارجش کنه |
| همکاری | ساعت استفاده و نگهداری دستگاه تعیین کننده است | بهداشت، مراقبت از براکت و همکاری برای اجزای کمکی همچنان لازم است |
| کاربرد | هدف های مشخص و حرکت های محدود، متناسب با طراحی | حرکت و تنظیم دقیق تر مجموعه دندان ها؛ گاهی درمان محدود در کودکی |
| بهداشت | با خارج کردن، دسترسی به دندان ها راحت تره | تمیز کردن اطراف براکت و سیم دقت بیشتری میخواد |
| کنترل حرکت | برای همه حرکت های پیچیده دندان و ریشه مناسب نیست | دامنه بیشتری از حرکت های دندان و ریشه قابل برنامه ریزی است |
جمع بندی
قبل از شروع، جواب این 3 سوال را روشن کن: پلاک قرار است کدام مشکل فرزندت را اصلاح کنه، برنامه استفاده آن چیه و بعد از این مرحله چه پیگیری یا درمانی ممکنه لازم بشه؟ وقتی اینها مشخص باشن، هم انتخاب درمان قابل فهم تره، هم میدونی پیشرفت را با چه معیاری دنبال کنی.
نظرها و پرسشها