مراحل ارتودنسی دندان؛ از معاینه اولیه تا نگهدارنده

جدول مراحل ارتودنسی دندان به ترتیب

هر مرحله لزوما یک جلسه جدا نیست؛ بعضی کارها در یک روز انجام میشن، اما آماده سازی دهان یا ساخت دستگاه ممکنه چند مراجعه لازم داشته باشه. در جدول زیر، کار اصلی هر مرحله و هدف آن را میبینی.

این صفحه روی روند انجام درمان تمرکز داره. برای شناخت روش ها و اینکه هر کدام چه کاربردی دارن، راهنمای ارتودنسی و انواع روش های آن را ببین.

مرحله 1: معاینه اولیه؛ برای شروع ارتودنسی چه کار کنیم؟

اول باید مشخص بشه مشکل دندان ها چیه و آیا الان زمان مناسبی برای شروع درمان هست یا نه. در جلسه اول، دندانپزشک علاوه بر نامرتبی دندان ها، سلامت لثه، رابطه فک ها و بایت، یعنی نحوه جفت شدن دندان های بالا و پایین، را بررسی میکنه. نتیجه معاینه همیشه نصب دستگاه نیست. ^[1]

ممکنه درمان پیشنهاد بشه، لازم باشه ابتدا مشکل دندان و لثه برطرف بشه یا در یک کودک، فعلا رشد و رویش دندان ها زیر نظر بمانه. تصمیم نهایی درباره روش درمان و کشیدن دندان هم به تکمیل مدارک وابسته است.

برای این جلسه، عکس ها و پرونده قبلی را اگر داری همراه ببر. سابقه ضربه به دندان، درمان قبلی، بیماری زمینه ای، داروها و حساسیت ها را بگو. اگر نگرانی اصلی ات دیده شدن دستگاه، تعداد مراجعه یا امکان درمان فقط یک فک است، همان اول مطرحش کن؛ این اطلاعات به انتخاب مسیر قابل اجرا برای تو کمک میکنن.

مرحله 2: عکس برداری و تکمیل مدارک تشخیصی

مدارک ارتودنسی برای تشخیص، طراحی درمان و مقایسه تغییرات تهیه میشن. معاینه، عکس رادیولوژی، تصویر صورت و مدل دندان ها هر کدام اطلاعات متفاوتی به پرونده اضافه میکنن. اسکن داخل دهان هم جای عکس ریشه و استخوان را نمیگیره. ^[2]

• OPG یا عکس پانورامیک: نمای کلی دندان ها، ریشه ها و هر دو فک را نشان میده.
• لترال سفالومتری: عکس رادیولوژی از نیم رخ سر است و برای بررسی رابطه فک ها و زاویه دندان های جلو به کار میره.
• فتوگرافی: عکس های استاندارد صورت و داخل دهان برای ثبت ظاهر اولیه و مقایسه با نتیجه درمان است.
• اسکن دیجیتال یا قالب گیری: شکل و موقعیت دندان ها را به صورت مدل ثبت میکنه و در طراحی یا ساخت دستگاه هم کاربرد داره.

در روال مطب دکتر نبی، معمولا OPG و لترال سفالومتری از مدارک پایه شروع درمان هستن و اطلاعات پرونده به صورت دیجیتال ثبت میشه. تصویر سه بعدی رادیولوژی یا CBCT برای همه لازم نیست و فقط در مواردی درخواست میشه که بررسی تکمیلی نیاز باشه. جزئیات کاربرد و زمان تهیه هر مدرک در راهنمای مدارک و عکس های ارتودنسی آمده.

مرحله 3: مشخص شدن طرح درمان و آماده سازی دندان ها

بعد از بررسی معاینه و مدارک، پزشک مشخص میکنه کدام دندان ها باید حرکت کنن، چه فضایی لازم دارن و تماس دندان های دو فک چطور باید اصلاح بشه. تو هم باید بدانی هدف درمان چیه، چه محدودیت هایی داره، چه همکاری ای از تو میخواد و زمان و هزینه تقریبی چقدره؛ انتخاب براکت یا پلاک فقط بخشی از این تصمیمه. ^[1]

قبل از شروع، این چند سوال باید جواب روشن داشته باشن:

• آیا درمان فقط دندان ها را جابه جا میکنه یا برای مشکل فکی هم اقدام دیگری لازم است؟
• آیا به کشیدن دندان، ایجاد فضای محدود بین دندان ها یا وسیله کمکی نیاز دارم؟
• آیا درمان یک فک کافی است یا برای هماهنگی تماس دندان ها، هر دو فک باید درمان بشن؟
• کدام خدمات داخل مبلغ درمان حساب شده و پرداخت ها در چه زمان هایی انجام میشه؟

پوسیدگی فعال، التهاب لثه و بهداشت نامناسب باید پیش از شروع حرکت دندان ها بررسی و کنترل بشن. جرم گیری هم وقتی انجام میشه که نیاز وجود داشته باشه؛ همه بیماران به فهرست یکسانی از درمان های مقدماتی نیاز ندارن. اگر قرار است ترمیمی شکل دندان را تغییر بده، زمان آن باید با اسکن نهایی ساخت الاینر هماهنگ بشه تا پلاک برای شکل نهایی دندان ساخته بشه. ^[3][4]

کشیدن دندان یک مرحله اجباری برای همه نیست. اگر در طرح تو لازم باشه، دندان مورد نظر و زمان کشیدن را پزشک مشخص میکنه؛ صرف اینکه دندان ها شلوغ هستن، مجوز کشیدن خودسرانه نیست. توضیح معیارهای تصمیم در صفحه کشیدن دندان در ارتودنسی و جزئیات مالی در صفحه هزینه ارتودنسی قرار داره.

مرحله 4: نصب براکت یا تحویل پلاک ارتودنسی

شروع درمان فعال وقتی است که دستگاه طبق طرح درمان نصب یا تحویل داده میشه. در ارتودنسی ثابت، براکت و سیم روی دندان ها قرار میگیرن؛ در درمان با پلاک، ابتدا دستگاه اختصاصی ساخته میشه و بعد نحوه استفاده از آن را یاد میگیری. آموزش مراقبت های روزهای اول بعد از نصب یا تحویل دستگاه هم از همین جلسه شروع میشه.

در جلسه نصب ارتودنسی ثابت چه اتفاقی میفته؟

سطح دندان ها تمیز و برای چسباندن آماده میشه. براکت ها، یعنی قطعات کوچک نگهدارنده سیم، در محل تعیین شده چسبانده میشن و سپس سیم اولیه در شیار آنها قرار میگیره. در براکت معمولی، کش کوچک یا سیم ظریف و در براکت سلف لیگیتینگ، در یا گیره خود براکت، سیم را نگه میداره. ^[2][5]

اگر قرار باشه روی دندان های عقبی بند ارتودنسی گذاشته بشه، یعنی حلقه فلزی دور دندان، ممکنه چند روز قبل از آن به سپراتور یا فاصله دهنده ارتودنسی نیاز باشه. بند با سمان مخصوص به دندان متصل میشه و روش اتصال آن را نباید با چسباندن براکت یکی دانست. سپراتور و بند برای همه بیماران لازم نیستن. ^[2]

در برنامه مطب دکتر نبی، برای نصب ممکنه حدود 1 تا 2 ساعت وقت در نظر گرفته بشه؛ نصب یک یا دو فک و اقدامات همان روز روی زمان اثر دارن. گاهی دو فک در جلسه های جدا شروع میشن، مثلا برای جلوگیری از برخورد دندان های بالا با براکت های پایین. زمان جلسه خودت را هنگام هماهنگی نوبت بپرس.

در شروع درمان با الاینر شفاف چه کارهایی انجام میشه؟

الاینر، پلاک شفافی است که از روی مدل دندان ها ساخته میشه. بعد از اسکن و طراحی حرکت ها، یک مجموعه پلاک شماره دار آماده میشه. هنگام تحویل، نشستن پلاک روی دندان، روش گذاشتن و برداشتن و برنامه تعویض آن بررسی و آموزش داده میشه. ^[4]

در مطب دکتر نبی، طراحی حرکت دندان ها توسط دکتر و ساخت الاینرها توسط تیم مطب انجام میشه.

بسته به طرح درمان، ممکنه اتچمنت، یعنی برجستگی کوچک همرنگ دندان برای کمک به حرکت، روی بعضی دندان ها چسبانده بشه. IPR هم یعنی کم کردن مقدار حساب شده ای از مینای بین بعضی دندان ها برای ایجاد فضای محدود؛ این کار فقط در صورت نیاز انجام میشه. ^[6]

برای جزئیات طراحی و انتخاب این روش، صفحه ارتودنسی نامرئی با الاینر شفاف را ببین.

شروع درمان با پلاک متحرک کودکان چه فرقی داره؟

پلاک متحرک کودک بر اساس مشکل و دستور درمانی ساخته میشه. در جلسه تحویل، تناسب دستگاه بررسی میشه و کودک و والدین یاد میگیرن چطور آن را استفاده و تمیز کنن. اگر پلاک پیچ داشته باشه، مقدار و زمان فعال کردن پیچ هم باید دقیقا مشخص بشه.

در مطب، پلاک های کودکان بعد از ثبت شکل دندان ها و طبق دستور درمانی در لابراتوار آماده میشن. هدف و برنامه استفاده این دستگاه ها با الاینر شفاف یکی نیست؛ جزئیات در صفحه پلاک متحرک کودکان توضیح داده شده.

مرحله 5: حرکت دندان ها و ویزیت های دوره ای

سیم یا الاینر با وارد کردن نیروی کنترل شده، دندان ها را به تدریج جابه جا میکنه. در ویزیت ها، میزان حرکت، تماس دندان های دو فک، فضای باقی مانده و سلامت دهان بررسی میشه تا مشخص بشه دستگاه به تنظیم یا تغییر نیاز داره یا باید برنامه فعلی ادامه پیدا کنه. ^[3][4]

برای ارتودنسی ثابت، راهنمای NHS فاصله معمول ویزیت ها را 6 تا 8 هفته ذکر میکنه؛ نوبت تو ممکنه با توجه به دستگاه و هدف همان مرحله متفاوت باشه. درمان معمولا شامل مرتب کردن دندان ها، مدیریت فضاها و تنظیم دقیق تر تماس آنهاست؛ بعضی از این حرکت ها همزمان انجام میشن. ^[5]

در ارتودنسی ثابت، هر جلسه سیم عوض میشه؟

نه. گاهی سیم قبلی هنوز برای هدف همان مرحله مناسب است و به زمان بیشتری نیاز داره. در ویزیت ممکنه سیم تعویض بشه، کش تغییر کنه، جای یک براکت اصلاح بشه یا فقط اثر دستگاه بررسی بشه. بیشتر شدن فشار و درد هم معیار بهتر پیش رفتن درمان نیست.

اگر کش بین فکی برات تجویز شده، باید آن را بین نقاط مشخصی از دستگاه بالا و پایین ببندی؛ این کش با کش رنگی دور براکت فرق داره. محل اتصال و زمان استفاده را دقیقا طبق آموزش رعایت کن.

در تجربه مطب، مراجعه نامنظم، شکستن مکرر براکت و استفاده نامنظم از کش از علت های عقب افتادن برنامه درمان هستن. اگر رعایت برنامه برات سخت شده، مشکل و مدت واقعی استفاده از کش را به مطب بگو تا راهنمایی متناسب با شرایطت بگیری.

برای شناخت نقش و علت تغییر سیم ها، راهنمای سیم ارتودنسی را ببین.

در درمان با الاینر، برای هر پلاک باید به مطب رفت؟

معمولا نه. پلاک ها طبق برنامه ای که موقع تحویل میگیری در خانه عوض میشن؛ ویزیت برای بررسی حرکت واقعی دندان ها و درست نشستن الاینر است. برنامه تعویض پلاک با فاصله مراجعه به مطب یکی نیست. ^[6]

اگر پلاک خوب نمی نشینه، فقط به دلیل رسیدن تاریخ تعویض سراغ شماره بعد نرو. در روال مطب، ابتدا ساعت استفاده و وضعیت پلاک بررسی میشه؛ ممکنه ادامه همان پلاک یا برگشت به پلاک قبلی با دستور دکتر لازم باشه. اگر کافی نباشه، اسکن و طراحی دوباره انجام میشه. راهنمای نحوه استفاده از الاینر شفاف به سوال های روزانه این مرحله پاسخ میده.

در روزهای اول چه انتظاری داشته باشیم؟

فشار یا حساسیت دندان هنگام جویدن در چند روز اول نصب یا بعضی تنظیم ها شایع است. غذای نرم و موم ارتودنسی روی قسمتی که لب یا گونه را میسابه میتونه کمک کنه. درد شدید، ادامه دار یا رو به افزایش را به حساب طبیعی بودن ارتودنسی نگذار و به مطب اطلاع بده. ^[5][7]

مسواک با خمیر دندان فلورایددار و تمیز کردن بین دندان ها را ادامه بده و خوراکی های سفت و چسبنده ای را که به دستگاه آسیب میزنن کنار بگذار. روش اجرای این کارها در راهنمای بهداشت ارتودنسی ثابت آمده است. ویزیت تنظیم دستگاه هم جای چکاپ پوسیدگی و سلامت عمومی دندان ها را نمیگیره. ^[7]

مرحله 6: پایان درمان فعال و برداشتن دستگاه

زمان برداشتن دستگاه وقتی است که پزشک نتیجه را با اهداف طرح درمان مقایسه و پایان این بخش را تایید کنه. مرتب بودن دندان های جلو به تنهایی کافی نیست؛ فاصله های باقی مانده، تماس دندان ها و نیاز احتمالی به اصلاحات نهایی هم باید بررسی بشن.

در ارتودنسی ثابت، براکت ها و بندها جدا میشن، چسب و سمان باقی مانده پاک میشه و سطح دندان ها تمیز و پولیش میشه. در درمان نامرئی هم تمام شدن جعبه پلاک ها به تنهایی پایان درمان را تعیین نمیکنه؛ ممکنه برای حرکت های باقی مانده به الاینر اصلاحی نیاز باشه. بعد از تایید نتیجه، اتچمنت ها برداشته میشن.

مدارک پایان درمان، از جمله عکس های استاندارد صورت و داخل دهان، برای ثبت نتیجه و مقایسه های بعدی تهیه میشن. عکس رادیولوژی تکمیلی هم در صورت نیاز درخواست میشه. اسکن یا قالب لازم برای ساخت نگهدارنده و زمان تحویل آن باید هماهنگ باشه؛ قبل از ترک مطب بدان تا آماده شدن نگهدارنده چه برنامه ای داری.

مرحله 7: نگهدارنده و پیگیری بعد از ارتودنسی

بعد از پایان درمان فعال، ریتینر یا نگهدارنده برای حفظ موقعیت دندان ها استفاده میشه. نگهداری نتیجه معمولا طولانی مدت و اغلب مادام العمر است؛ ساعت یا دفعات استفاده ممکنه در طول زمان با نظر دکتر کمتر بشه. نوع دستگاه و برنامه استفاده برای هر بیمار جدا تعیین میشه و نباید فقط بر اساس گذشت چند سال، آن را کنار گذاشت. ^[8][9]

در روال مطب دکتر نبی، نگهدارنده شفاف متحرک بیشتر استفاده میشه. در ویزیت های بعدی، نحوه نشستن آن و موقعیت دندان ها بررسی میشه. مطابق برنامه اعلام شده مطب، بررسی ها معمولا در ماه های 1، 3 و 6 و سپس سالانه انجام میشن؛ ممکنه برای شرایط تو فاصله دیگری تعیین بشه.

اگر نگهدارنده شکست، گم شد یا دیگر کامل روی دندان ها ننشست، منتظر چکاپ برنامه ریزی شده نمان. آن را با فشار جا ننداز و برای بررسی تماس بگیر. آموزش استفاده و مراقبت در صفحه ریتینر ارتودنسی و نشانه های حرکت دوباره دندان ها در صفحه برگشت ارتودنسی توضیح داده شده. ^[8][9]

انجام مراحل ارتودنسی چقدر طول میکشه؟

زمان حضور در مطب، فاصله بین ویزیت ها و کل مدت درمان سه چیز متفاوت هستن. برای درمان با براکت ثابت، راهنمای بیمار BOS بازه معمول 12 تا 30 ماه را ذکر میکنه؛ درمان محدود ممکنه کوتاه تر و درمان پیچیده طولانی تر باشه. این بازه، زمان استفاده از نگهدارنده را شامل نمیشه. ^[7]

برای برنامه ریزی کار، مدرسه یا رفت و آمد، موقع گرفتن نوبت بپرس: «جلسه بعد چه کاری انجام میشه و چقدر باید وقت بگذارم؟»

جزئیات عوامل موثر بر طول درمان در دو صفحه مدت درمان ارتودنسی ثابت و مدت درمان ارتودنسی نامرئی جدا بررسی شده.

آیا مراحل ارتودنسی کودکان و بزرگسالان یکسان است؟

مسیر تشخیص، برنامه ریزی و پیگیری مشترک است، اما در کودک ممکنه درمان محدود اولیه، دوره زیر نظر گرفتن رشد و سپس درمان جامع لازم باشه. تمام شدن پلاک کودک لزوما به معنی پایان همه درمان های آینده نیست. هدف و زمان هر بخش باید جدا توضیح داده بشه.

در بزرگسالان، سلامت لثه و استخوان اطراف دندان، دندان های از دست رفته و درمان های قبلی اهمیت دارن. اگر قرار است ایمپلنت یا ترمیم گسترده انجام بشه، ترتیب آن با ارتودنسی هماهنگ میشه. اختلاف شدید استخوان فک هم ممکنه به درمان مشترک ارتودنسی و جراحی نیاز داشته باشه؛ براکت به تنهایی همه مشکلات اسکلتی بزرگسالان را اصلاح نمیکنه. ^[10]

برای مسیر اختصاصی کودک، راهنمای ارتودنسی کودکان و برای درمان ترکیبی بزرگسالان، صفحه ارتودنسی همراه جراحی فک را بخون.