برای ورزش کردن در طول ارتودنسی، مهم ترین نکته اینه که ریسک ضربه را بشناسی. دویدن، پیاده روی، شنا و تمرینات کم برخورد معمولا مراقبت ویژه ای فقط به خاطر دستگاه نمیخوان؛ اما هرچه احتمال برخورد با بازیکن، توپ، راکت، زمین یا وسیله ورزشی بیشتر بشه، محافظت از دهان و دندان اهمیت بیشتری پیدا میکنه.[1][2]
آیا ورزش با ارتودنسی محدودیت دارد؟
در بیشتر موارد، خود ارتودنسی مانع ورزش کردن نیست. محدودیت وقتی مطرح میشه که رشته تو احتمال ضربه به دهان و صورت داشته باشه یا تجهیزات ایمنی خاصی برای تمرین و مسابقه لازم باشه.[1][4]
ضربه میتونه علاوه بر آسیب خود دندان، باعث بشه براکت و سیم به لب یا گونه فشار وارد کنند. بنابراین تقسیم ورزش ها به دو گروه ثابت «مجاز» و «ممنوع» همیشه دقیق نیست؛ شدت تماس و نوع تمرین هم مهمه.
اگر براکت و سیم داری، صفحه ارتودنسی ثابت درباره خود دستگاه و مراقبت های اصلی درمان توضیح کامل تری میده.
اگر هنوز میخوای تفاوت روش های مختلف درمان را یکجا ببینی، راهنمای انواع روش های ارتودنسی دید کلی تری از انتخاب های درمانی بهت میده.
ورزش های کم خطر و پرخطر با ارتودنسی کدامند؟
سطح ریسک بیشتر از اسم ورزش به احتمال برخورد و ضربه بستگی داره. مثلا دوچرخه سواری ثابت در باشگاه با دوچرخه سواری سرعتی بیرون از نظر خطر ضربه به صورت یکسان نیست. این جدول برای تصمیم گیری اولیه است، نه جایگزین قوانین ایمنی همان رشته.
| سطح ریسک ضربه | نمونه فعالیت ها | مراقبت اصلی |
|---|---|---|
| کم | پیاده روی، دویدن، یوگا، پیلاتس، شنا، دوچرخه ثابت و تمرینات کم برخورد باشگاه | معمولا محدودیت خاصی فقط به خاطر ارتودنسی ندارن |
| متغیر | فوتبال، بسکتبال، هندبال، والیبال، تنیس، اسکواش، دوچرخه سواری بیرون، اسکیت، ژیمناستیک، اسکی و تمرین با وزنه آزاد | ریسک تمرین را بررسی کن و در صورت احتمال ضربه از محافظ دهان و تجهیزات ایمنی رشته استفاده کن |
| بالا | بوکس، کیک بوکسینگ، تکواندو با مبارزه، کاراته برخوردی، هاکی، راگبی، کشتی و واترپلو | محافظ دهان با فیت مناسب و تجهیزات ایمنی رشته در تمرین و مسابقه اهمیت زیادی دارن |
محافظ دهان برای ورزش با ارتودنسی چرا مهم است؟
محافظ دهان ورزشی یا Mouthguard میتونه احتمال و شدت آسیب های دهان و دندان را در فعالیت های دارای ریسک ضربه کمتر کنه. وقتی براکت داری، محافظ مناسب همچنین بین دستگاه و بافت نرم دهان فاصله ایجاد میکنه و احتمال بریدگی لب و گونه بر اثر ضربه را پایین میاره.[1][3]
هدف Mouthguard فقط سالم ماندن براکت نیست. اولویت، محافظت از خود دندان ها و بافت های دهانه. به همین دلیل محافظ باید روی دندان و دستگاه فیت مناسبی داشته باشه و هنگام فعالیت سر جاش بمونه.[1]
محافظ دهان معمولی با محافظ مخصوص ارتودنسی چه فرقی دارد؟
وقتی براکت داری، محافظ باید فضای کافی روی براکت ها داشته باشه و فشار نامناسبی به دستگاه وارد نکنه. محافظ های مخصوص ارتودنسی و مدل های سفارشی برای سازگاری بهتر با دستگاه طراحی یا تنظیم میشن.[3]
درباره مدل های Boil-and-bite هم نمیشه یک حکم برای همه محصولات داد. ADA توضیح میده بعضی از این محافظ ها با فرم دهی درست قابل استفاده هستن و در فردی که دستگاه ارتودنسی داره، ممکنه برای فیت نهایی کمک دندانپزشک لازم باشه. پس قبل از خرید، سازگاری همان مدل با براکت را بررسی کن.[1]
نایت گارد همان محافظ ورزشی است؟
نه. نایت گارد برای شرایطی مثل دندان قروچه یا فشردن دندان ها طراحی میشه، اما محافظ ورزشی برای کاهش آسیب ناشی از ضربه ساخته شده. این دو وسیله کاربرد یکسانی ندارن و نباید جای هم استفاده بشن.
محافظ دهان را چطور نگهداری کنیم؟
بعد از هر تمرین محافظ را با آب خنک بشور، تمیزش کن، اجازه بده خشک بشه و بعد داخل جعبه دارای تهویه بذار. اگر ترک خورده، تغییر شکل داده یا دیگه درست روی دندان ها قرار نمیگیره، باید تعویض یا دوباره بررسی بشه.[3]
ورزش با ارتودنسی ثابت چه نکاتی دارد؟
اگر براکت و سیم داری، در ورزش های کم خطر معمولا مراقبت اضافه زیادی لازم نیست. در فعالیت هایی که احتمال ضربه به صورت وجود داره، محافظ دهان با فیت مناسب یکی از مهم ترین اقدامات محافظتیه.[2][3]
بعد از ضربه فقط به براکت نگاه نکن. ممکنه دستگاه سالم به نظر برسه اما خود دندان یا بافت اطراف آسیب دیده باشه.
- در ورزش های برخوردی، محافظ دهان را هم در تمرین و هم در مسابقه استفاده کن.
- اگر رشته تو کلاه، فیس گارد یا محافظ صورت استاندارد داره، Mouthguard جای آن تجهیزات را نمیگیره.
- موم ارتودنسی برای پوشاندن قسمت آزاردهنده براکت یا سیم مفیده، اما جای محافظ ورزشی نیست.
- اگر بعد از ضربه براکت شکست یا سیم جابجا شد، تمرین را ادامه نده و برای راهنمایی با مطب هماهنگ کن.[2]
نوع ورزش، احتمال ضربه و نوع دستگاه بهتره از ابتدای درمان در نظر گرفته بشن. اگر هنوز درمان را شروع نکردی، میتونی قبل از تصمیم گیری درباره براکت یا الاینر، مسیر معاینه و مشاوره را ببینی.
ورزش با الاینر شفاف چطور است؟
در ورزش های بدون برخورد میتونی الاینر را طبق برنامه معمول درمان استفاده کنی. برای ورزش تماسی یا برخوردی، AAO توصیه میکنه الاینر را خارج کنی و به جاش محافظ دهان ورزشی بذاری.[2]
بعد از تمرین، الاینر را دوباره طبق برنامه استفاده کن تا ساعت استفاده روزانه بی دلیل کم نشه. اگر هنگام ورزش نوشیدنی قندی یا اسیدی مصرف میکنی، الاینر را بیرون بیار؛ چون این نوشیدنی ها میتونن زیر پلاک کنار دندان بمونن.[2]
برای جا زدن، خارج کردن، شستشو و نگهداری پلاک، راهنمای نحوه استفاده از الاینر شفاف را بخون.
بدنسازی، فوتبال، شنا و ورزش های رزمی با ارتودنسی
برای رشته های مختلف، سوال اصلی اینه که احتمال برخورد مستقیم با دهان و صورت چقدره. بالا رفتن ضربان قلب یا سنگین بودن تمرین به خودی خود دلیل ممنوعیت ورزش در طول ارتودنسی نیست.
بدنسازی با ارتودنسی
داشتن براکت یا الاینر به خودی خود مانع بدنسازی نیست. تردمیل، دوچرخه ثابت، دستگاه های باشگاه و تمرینات قدرتی کم برخورد معمولا به خاطر ارتودنسی محدود نمیشن.
در تمرین با وزنه آزاد یا حرکت هایی که احتمال برخورد وزنه با صورت وجود داره، ریسک ضربه را جداگانه در نظر بگیر. مسئله اصلی خود بلند کردن وزنه نیست؛ احتمال آسیب به دهان و صورت در نوع تمرین توئه.
فوتبال، بسکتبال و هندبال با ارتودنسی
میتونی این ورزش ها را در دوران ارتودنسی ادامه بدی، اما احتمال برخورد توپ، آرنج، شانه یا بازیکن دیگه با صورت وجود داره. در چنین فعالیت هایی استفاده از محافظ دهان با فیت مناسب برای کاهش آسیب های دهانی توصیه میشه.[1][4]
بوکس، تکواندو، کاراته و ورزش های رزمی با ارتودنسی
اگر اسپارینگ یا ضربه مستقیم به سر و صورت بخشی از تمرین باشه، ریسک آسیب دهانی بالاتره. داشتن ارتودنسی لزوما به معنی کنار گذاشتن ورزش رزمی نیست، اما محافظ دهان متناسب با دستگاه و سایر تجهیزات ایمنی اهمیت زیادی دارن.[1][4]
اگر مسابقه میدی، قوانین باشگاه یا فدراسیون همان رشته را هم بررسی کن؛ چون الزامات مربوط به تجهیزات محافظ میتونه بین رشته ها و مسابقات فرق داشته باشه.
شنا و استخر با ارتودنسی
شنا معمولی برای براکت یا الاینر محدودیت خاصی ایجاد نمیکنه و کلاه شنا هم نقشی در محافظت از براکت نداره. شرایط در ورزش آبی برخوردی مثل واترپلو فرق میکنه، چون احتمال تماس با بازیکن یا ضربه به صورت بیشتره.
اگر موقع ورزش به دهان یا براکت ضربه خورد چه کار کنیم؟
اول تمرین را متوقف کن و ببین آسیب فقط مربوط به دستگاهه یا خود دندان و فک هم درگیر شده. لقی یا جابجایی دندان، شکستگی، تغییر واضح بایت، خونریزی قابل توجه یا درد شدید نیاز به ارزیابی دندانی سریع دارن.[5]
- براکت شل شده ولی هنوز روی سیمه: خودت آن را جدا نکن. اگر به لب یا گونه گیر میکنه، موم ارتودنسی میتونه موقتا آزار را کمتر کنه و بعد با مطب هماهنگ کن.
- سیم جابجا شده و پوست را میخراشه: قسمت آزاردهنده را موقتا با موم بپوشون و برای راهنمایی تماس بگیر. اگر ضربه شدید بوده، فقط به سیم اکتفا نکن و وضعیت دندان را هم بررسی کن.
- دندان لق، جابجا یا شکسته شده: حتی اگر براکت سالمه، خود دندان باید بررسی بشه.[5]
- دندان دائمی کامل از جا خارج شده: دندان را از قسمت تاج بگیر و به ریشه دست نزن. اگر مطمئنی دندان دائمیه و میتونی بدون فشار آن را در جای خودش قرار بدی، بازگرداندن فوری بهترین گزینه است؛ بعد هم باید بلافاصله برای درمان مراجعه کنی. اگر نمیتونی آن را جا بذاری، دندان را خشک نگه ندار و در شیر یا محیط نگهدارنده مناسب قرار بده.[6]
اگر میخوای تفاوت مشکلات طبیعی درمان با موارد نیازمند بررسی را بدونی، مقاله عوارض ارتودنسی و علائم نیازمند بررسی را بخون.
نوشیدنی ورزشی، ژل انرژی و بهداشت دهان در زمان ارتودنسی
برای ورزشکار، فقط ضربه مهم نیست. جرعه جرعه خوردن نوشیدنی های شیرین یا اسیدی و مصرف مکرر ژل و خوراکی های ورزشی میتونه تماس دندان با قند و اسید را بیشتر کنه؛ با براکت هم تمیز کردن اطراف دستگاه سخت تره.[2]
- برای تمرین معمول، آب را نوشیدنی اصلی قرار بده.
- با الاینر داخل دهان، نوشیدنی قندی، اسیدی یا انرژی زا مصرف نکن.
- بعد از نوشیدنی اسیدی، دهانت را با آب بشور و برای مسواک زدن کمی صبر کن.[2]
- اگر ژل یا نوشیدنی شیرین مصرف کردی، بعد از تمرین اطراف براکت و بین دندان ها را تمیز کن.
- محافظ دهان را بعد از استفاده تمیز و خشک کن و داخل جعبه دارای تهویه بذار.
برای تمیز کردن براکت و سیم، راهنمای بهداشت ارتودنسی ثابت را ببین. درباره خوراکی هایی که ممکنه به براکت فشار بیارن هم در رژیم غذایی ارتودنسی ثابت توضیح دادیم.
جمع بندی: برای ورزش کردن با ارتودنسی چه چیزهایی را یادت بمونه؟
ارتودنسی به معنی توقف ورزش نیست. برای فعالیت های کم خطر معمولا تغییر خاصی لازم نداری؛ در ورزش های برخوردی، محافظ دهان با فیت مناسب و تجهیزات ایمنی رشته مهم میشن. اگر الاینر داری، هنگام ورزش تماسی آن را خارج کن و اگر ضربه باعث آسیب دندان یا فک شد، رسیدگی به خود آسیب را در اولویت بذار.
نظرها و پرسشها